Գրիգոր Գրիգորյան/Բանաստեղծը կարծում էր՝ Աստված չկա

(բոլոր համընկնումները պատահական են)

— Եկա՛։

— Բարո՛վ եկար, — անխռով արձագանքեց Բանաստեղծը։

— Դե, բարի՛ երեկո։

— Հազա՛ր բարի։ Անցիր առաջ, բայց դուռը փակիր Քո հետևից՝ էլ մարդ չգա։

— Մա՞րդ:

— Օ՜, ներողամիտ եղիր, չէի փորձում նեղացնել, — նստած տեղից արձագանքեց Բանաստեղծը։

Եկվորը փակեց դուռն ու դանդաղ քայլերով մոտեցավ նստած տղամարդուն։ Անշարժ Բանաստեղծը փորձում էր տիրապետել հույզերին, բայց Եկվորի ամեն մի քայլի հետ անհանգստությունը գլուխ էր բարձրացնում։ Երբ իր դիմաց տեսավ սպիտակ սքեմով ոտաբոբիկ Տիրոջը, Բանաստեղծը փորձեց ոտքի կանգնել, բայց ինքնաբերաբար ծնկեց Նրա առջև և գլուխը խոնարհեց՝ փորձելով հպվել Տիրոջ ոտնաթաթերին։

— Ոտքի՛ կանգնիր, ճգնավո՛ր, կանգնի՛ր և դիմավորիր ինձ՝ ինչպես հավասարը հավասարին։

Բանաստեղծը երկմտելով ոտքի կանգնեց և հայացքը հատակին հառած՝ ցածրաձայն հարցրեց.

— Ինչպես մարդը մարդո՞ւն։

— Ինչպես եղբայրը եղբորը:

Բանաստեղծը բարձրացրեց գլուխը և նայեց Մարդու որդու աչքերի խորքը՝ փորձելով կտրել դարերը, անցնել պատմության անհարթ ճանապարհներով և հասնել սկզբին, տեսնել մեղավոր աշխարհի ու մեղքը դրժող ուխտավորի հակամարտությունը, նորից լսել նրա քարոզներն ու առակները, նստել Հուդայի կողքին և դառնալ Նրա տասներեքերորդ աշակերտը…

— Ե՛ս եմ, հե՛նց Ինքը, որի գոյությունը մերժում ես. անհավատության արմատներն այնքան են ճյուղավորվել քո գիտակցական լաբիրինթում, որ սիրտդ գերեվարվել է իր մութ մենակության մեջ։ Կեղծ համոզմունքի փշալարերով ինքդ քեզ ճզմել ես խավարի մեջ և հոգիդ այլևս չի էլ կարողանում ըմբոստանալ Ճշմարտության ու Լույսի դեմ։ Ե՛ս եմ, եղբա՛յր, ահա՝ կանգնած եմ քո առջև, ձեռքդ պարզիր և հպվիր, թող փշրվեն այն կասկածները, որոնք հիմար դառնալու ուժ են ծնել գլխումդ և քեզ վերածել անհավատության հսկայական փոշե-ամրոցի։

Բանաստեղծի ձեռքն ինքնաբերաբար վեր բարձրացավ, բայց նա կարողացավ խեղդել ցանկությունն ու կրկին իջեցրեց ծանրացած ձեռքը։

— Ուսուցի՛չ, ինձ՝ հավետ մեղավորիս, Քո ֆիզիկական ներկայությունը չի շփոթեցնում, ես մոլորված եմ քո հոգևոր բացակայությունից։ Աչքերս հիմա տեսնում են Քեզ, մեզ բաժանող կարճ տարածության վրա զգում եմ մարմնիդ ջերմությունը, բայց նույնիսկ այս պահին Դու չկաս իմ մեջ։ Ես կորցրել եմ Քեզ կամ չեմ էլ ունեցել կամ ինձ թվացել է, որ Դու եղել ես իմ մեջ, ապրել և ուղղորդել… Կամ չես էլ եղել, ինքս եմ ինձ համոզել դրանում, մշուշի մեջ ուրվապատկերել, ստեղծել, պահել, փայփայել, կյանքումս տեղի ունեցող ամեն լավ ու վատ բան Քեզ վերագրել․․․ Բայց մի օր մշուշն ուղղակի ցրվել է ու հիմա, հե՛նց այս պահին Դու չես ապրում իմ մեջ, դու կաս ու չկաս, դու իմ դիմաց ես, աչքերիս առջև, բայց ո՛չ իմ բանաստեղծության տողերում, ո՛չ էլ իմ հոգում եմ քեզ կարողանում գտնել։ Իհարկե Դու իրավացի ես՝ ներսումս խավար է և հիասթափություն, դատարկ է, քան երբևէ, այնտեղ Դո՛ւ չկաս, Դո՛ւ ընդհանրապես ոչ մի տեղ չկաս…

— Իսկ գուցե դո՞ւ լավ չես փնտրում կամ լավ չես տեսնում, — Մարդու որդու ձայնը խորհրդավոր արձագանքում էր փոքրիկ սենյակում, — գուցե 1700 տարիների ընթացքում այդպես էլ տեսնել ու զգալ չսովորեցի՛ր և վերջնականորեն կուրացել ես կամ կուրացրել ես ինքդ քեզ՝ մթի մեջ փորձելով գտնել հոգու փրկությունը։ Գուցե խավարը ոչ թե դատարկության, այլ հոգու կուրությա՞ն արդյունք է, և ինչպես հաճախ պատահել է քեզ հետ, սիրելի՛ մարդ, գուցե պատճառներն այնտե՞ղ չես փնտրում, և այդ պատճառները վերածում ես սեփական ճղճիմությունը հաստատող արդարացման, որոնցից մեկն էլ՝ թերևս ամենամեղսունակը, իմ թվացյալ չգոյությունն է, որը կարմիր դրոշակ դարձրած բարձրացրել ես վեր և ամբողջ աշխարհով աղաղակում ես Լույսի բացակայության մասին…

— Արդա՛ր ես, ինչ խոսք։

— Այդպես չե՛ս կարծում, ստո՛ւմ ես, — սաստեց Տերը։

— Արդար չե՛ս։ Փնտրել եմ, ամենասաստիկ հուսահատության պահին էլ հավատացել եմ, սպասել հրաշքին, բոլորին համոզել եմ, որ կա՛ս, որ Դո՛ւ ես Լույսն ու պատիժը, որ արդարություն լինելու է, այս չարչարանքները, տառապանքները փորձություններ են, որոնք պետք է հաղթահարել, պատվով տանել Խաչը, չշեղվել ուղուց, որ Բարին, ի վերջո, հաղթելո՛ւ է Չարին… Բայց այդ վերջն այդպես էլ չկա, նա չի գալիս, մենք հավերժ այդ փորձությունների ճանապարհին ենք: Խաչը ծանրացել է ուսերիս, և Դու դարձել ես միայն խոսք, հեռվում երևացող շող, և պետք է հոտին համոզել, որ ուր որ է՝ մոտենալու ենք, հասնելու ենք այդ խավար Լույսին․․․ Իսկ ահա Չարը՝ Սատանա՜ն, ամենուր է, ամենօ՛ր է և ամենո՛ւր։ Նրան կարելի է հանդիպել տակի հարևանի տանը, դիմացի շենքում, փողոցի մյուս կողմում, տրանսպորտի մեջ, հեռուստացույցում և սոց. ցանցերում․․․ Նրան տեսնելու համար հարկավոր չէ լայն բացել աչքերը, Նրան զգալու համար պետք չէ երկար պարզել ձեռքերը, Նա ինքն է որոշում՝ երբ հայտնվի և որտեղ։ Եվ այս տառապանքների ճանապարհին Չարի անթաքույց գոյությունն արդեն վաղուց ջարդել է փորձություններն ու չարչարանքները տանելու մարդկային ապարդյուն դիմադրությունը, հիվանդ հոգին բզկտվել է անվերջ գայթակղություններից, և մարդն արդեն վաղուց Ճշմարտությունը փնտրում է միամիտ Ստի մեջ։ Անարդարության որդը շրջում է իմ դատարկ ներսում, ես ամեն Աստծու օր տեսնում եմ Սատանային, իմ մեջ էլ նա ազատ ելումուտ ունի, բայց Քե՛զ, Քե՛զ, որ փնտրում եմ դարերով ու ամենուր, իմ աչքերն ու սիրտը ունակ չեն տեսնելու, և դա ի՛մ կուրությունից չէ, հավատա՛ ինձ, Տե՛ր, Քո չգոյություն ու Քեզ փնտրելու իմ զուր ջանքերն արդեն վաղուց դարձել են սովորական, հասարակ առօրեականություն։ Եվ իմ հավատը ևս բթացել է անպտուղ թզենու պես, այդ դատարկությունը լցվել է այլ բանով, այդ դատարկությունը լցվել է Նրանով, Նա գրավել է քո տեղը, որովհետև… որովհետև… որովհետև Դո՛ւ չկաս։

Տերը դանդաղ քայլերով անցավ սենյակի ողջ երկայնքով դեպի պատշգամբը, և Նրա ամեն քայլի հետ սենյակի լուսավորությունն աստիճանաբար խավարեց։ Երբ նա կանգնեց պատշգամբի դիմաց՝ սենյակի լույսերն ամբողջովին հանգան, և պատշգամբի դռներն ուժգնորեն բացվեցին Տիրոջ առաջ։ Նա դուրս եկավ պատշգամբ և նայեց այն աշխարհին, որտեղ ապրում են մարդիկ։ 

— «Նրան տեսնելու համար հարկավոր չէ լայն բացել աչքերը, Նրան զգալու համար պետք չէ երկար պարզել ձեռքերը»․․․ — բանաստեղծի խոսքերը հնչում էին մութ սենյակում, երբ վերջապես լսվեց Մարդու որդու մոգական ձայնը․ 

— Փակել ես աչքերդ՝ այդ պատճառով էլ տեսնում ես Նրան, անհոգի մարմինդ անզգայացել է՝ դրա համար էլ զգում ես Նրան, կորցրել ես Հավատդ՝ այդ պատճառով էլ կասկածը դարձել է քո Աստվածը․․․ 

Բանաստեղծն անմիջապես քայլեց դեպի Նա։

— «Մի տանի զմեզ ի փորձություն, այլ փրկեա զմեզ ի չարէն»․․․ Դարերը ոչինչ չեն փոխել, Տե՛ր, ես շարունակում եմ այս տողերը կրկնել ամեն օր, բայց Քեզ ամեն օր խաչում են այս աշխարհում, և մեղքն ավելի ուժեղ է դաջվում մարդկային հոգու մեջ։ Դարերը ոչինչ չեն փոխել, Տե՛ր, այսօրվա խնջույքին էլ քեզ կդավաճանեն, ինչպես 1700 տարի առաջ, այսօրվա հրապարակում էլ քեզ կուղարկեն ևս մեկ անգամ խաչվելու, Ճշմարտությունը կրկին անզոր կգտնվի, և Սուտը կհեգնի քո գոյությունը․․․ Ու ես… Ու ես… Ու ես «Մի տանի զմեզ ի փորձություն, այլ փրկեա զմեզ ի չարէ»-ն հազարերորդ անգամ կրկնելով՝ մինչև աքաղաղի կանչը երեք անգամ նորից կուրանամ Քեզ։

Փրկիչը պտտվեց դեպի բանաստեղծը, երկա՜ր նայեց նրա փայլող աչքերին, հետո փոքր-ինչ մոտեցավ և համբուրեց նրա կնճռոտ ճակատը։ Համբույրից հետո ճղճղված սքեմով Տերը հայտնվեց Խաբեության հրապարակի կենտրոնում՝ մարդկային հոծ բազմության առջև՝ բարձր փայտյա պատվանդանին։ Ամբոխը թակարդն ընկած գիշատչի կատաղությամբ անդադար գոռում էր, մարդկանց վզի երակները դուրս էին ցցվել սուր ժայռերի նման՝ տեսարանն ավելի սարսափելի դարձնելով։ Տերը դեպի նրանց պարզեց արյունոտ ձեռնափերը՝ փորձելով հանգստացնել և խաղաղություն հաղորդել իր հոտին։ Մարդու որդու դաստակներից ծորացող բոսորագույն արյան կաթիլներից մարդկանց աչքերը ավելի պսպղացին, և նրանք առավել մեծ ոգևորությամբ շարունակեցին բղավել։ Թվում էր ամեն բան կվերածվի անկանոն քաոսի, երբ Տիրոջ հետևից պատվանդանի վրա հայտնվեցին Առաջնորդն ու Հանցագործը։ Խաբեության հրապարակն անմիջապես հանդարտվեց, բղավոցներն աստիճանաբար վերածվեցին շշուկների, իսկ հետո խորհրդավոր լռությունը դարձավ դրության լիիրավ տիրակալը։ Հանցագործը մոտեցավ Տիրոջը, հայացքով ոտքից գլուխ տնտղեց իր Հակառակորդին և հանդիպելով Նրա աչքերում փայլող կրակին՝ նենգորեն ժպտաց։

— Վերջապես եկար։

Փրկիչը լուռ էր։

— Այստեղ դու հաղթելու հավանականություն ընդհանրապես չունես։

Փրկիչն անշարժ էր։

— Ես բոլորին իջեցնում եմ իմ մակարդակ և ճզմելով տրորում՝ ինչպես լույսից փախչող խավարասերին։ Տրորելը բարդ չէ, այդտեղ ինձ հավասարը չկա, ամենադժվարը՝ գայթակղել և նույն մակարդակին իջեցնելն է․․․ Եվ Դու արդեն այստեղ ես, ինձ հետ նույն հարթության վրա․․․

— Սիրելի՛ ժողովուրդ, — հետևից լսվեց Առաջնորդի բարձր ձայնը, — ինչպես գիտեք՝ այսօր մենք մեծ ուրախությամբ տոնում ենք «Քաղաքացու օրը» և այդ կարևոր տոնի կապակցությամբ դուք, որպես լուսավոր իրականության արժանապատիվ քաղաքացիներ, կարող եք փրկել այս թշվառականներից մեկին, որոնք դատապարտված են բանտարկության՝ ծանր հանցագործություններ կատարելու համար։ Խնդրեմ՝ դատե՛ք արդար, դատե՛ք սրտով, — խոսքն ավարտելով՝ Առաջնորդը փոքր-ինչ առաջ հրեց Տիրոջը։

Լուռ ամբոխը սպասում էր ճղճղված սքեմով «Խելագարի» խոսքին, որը երկա՜ր նայում էր հոծ բազմության ուղղությամբ՝ ինչ-որ կարևոր բան գտնելու ակնկալիքով։ Վերջապես խուլ լռությունը խաթարվեց, և լսվեց Մարդու որդու զրնգուն ձայնը․

— Հա՛յր մեր, որ երկինս ես,

     Սուրբ եղիցի անուն քո,

     Եկեսցէ արքայություն քո,

     Եղիցի կամք քո,

     Որպես երկինս և երկրի․․․

Մարդկանց շարքերում ոչ մի շարժում չնկատվեց, լռության միապաղաղ մեղեդին անշեղեղորեն առաջնորդում էր «պարահանդեսը», ամեն ինչ քարացած էր, կարծես ժամանակը թաքնվել էր տարածության անսահմանության հետևում, և վախվորած սպասում էր անհավասարակշիռ հանգանանքների անբնական ընթացքին։ Տերը հայացքով անցավ մարկանց արանքով, պողպատե մարմինների մեջ փորձեց կենդանություն փնտրել, սակայն երբ հավաքվածների աչքերում հանդիպեց աղաղակող մութ դատարկությանը՝ դադարեցրեց աղոթքն ու գլխիկոր հետ քայլ արեց։ Այդ պահին Նրա կողքին կանգնած Հանցագործը վստահ առաջ եկավ և ուժգնորեն գոռաց․

— Նախկինների վերադարձ չի՛ լինելու, վերադարձ հնին երբե՛ք չի լինելու։

Ամբոխը պայթեց եռացող հրաբուխի պես, և մարդկանց հոգեցունց աղաղակները արձագանքեցին դարերի պահոցում։ Առաջնորդը մոտեցավ Հանցագործին և բռնելով ձախ բռունցքը՝ ձեռքը վեր պարզեց, որպես միանձնյա և անվիճելի հաղթողի։

— Կեցցե՜ քաղաքացին, կեցցե՜ Ճշմարտությունը, — բղավեց Առաջնորդն ու թեթևակի թեքվելով Տիրոջ ուղղությամբ՝ ավելացրեց․ — Տարե՛ք սրան։

Մինչ կարմիր բերետավորները մոտենում էին Մարդու որդուն, Նա արյունոտ ձեռնափերը սեղմեց միմյանց ու երկինք նայելով՝ թեթևակի շշնջաց․

— Հա՛յր, մի՛ ներիր նրանց, որովհետև գիտեն, թէ ինչ են անում․․․

Երկու բերետավոր բռնեցին Տիրոջ ձեռքերից և քարշ տալով՝ իջեցրին փայտյա պատվանդանից։

Առաջնորդը գողտրիկ մոտեցավ Հանցագործին և շշուկով հարցրեց․

— Վաղն իսկ հրապարակային խաչե՞լ։

— Ո՛չ, ո՛չ մի դեպքում, — ջղաձգվեց Հանցագործը, — երկու ամիս փակեք «ԱԱԾ-ի պադվալում», հետո բաց թողեք, թող խառնվի հոտին․ ավելի լավ է Նա ֆիզիկապես գտնվի մարդկանց կողքին, բայց ոչ երբե՛ք մարդկանց մեջ։

Առաջնորդը ժպտաց, և Հանցագործի հետ երկուսով ևս մեկ անգամ վեր պարզեցին ձեռքերը՝ ամբոխի մոտ ոգևորության նոր ալիք առաջացնելով։ Այդ պահին պարզ երկինքը փակվեց սև ամպերի վարագույրով, արևն անհետացավ  հեռուներում, և գորշ ամպերը սկսեցին բարձր գոռգոռալ։ Դրանց ձայնի ուժգնությունից փայտե պատվանդանն աստիճանաբար սկսեց ցնցվել։ Պատվանդանի փայտերը փշրվում էին կանգնածների ոտքերի տակ, և Առաջնորդն ու Հանցագործը իրենց նետեցին պատվանդանից ու խառնվեցին անօգնական ամբոխին։ Ամպերի ձայները չէին լռում, հակառակը՝ դրանց գրմռոցները սարսափ էին տարածում Խաբեության հրապարակում, ու անզգայացած մարդիկ դեռ չէին կողմնորոշվում, թե ինչ անել։ Մի պահ ամեն բան հանդարտվեց, լռությունը կրկին վերադարձավ հրապարակ և թվում էր սարսափելին արդեն հետևում է, երբ սև ամպերի արանքից երևացին կայծակների  բոցերը։ Անդադար որոտացող կայծակների հետ միասին սկսվեց հորդառատ անձրևը, որն էլ վերջնականորեն ազդարարեց Խաբեության հրապարակի ներկայացման վերջնական ավարտը։ Մարդիկ խուճապահար սկսեցին հրմշտել մեկմեկու, ամեն մեկը փորձում էր ճանապարհ գտնել հրապարակից դուրս գալու համար, կայծակներն էլ ավելի էին կատաղեցնում ամբոխին, և ամեն գնով դուրս պրծնելու մարդկանց փորձերը «Քաղաքացու օրը» վերածեցին անկառավարելի աղետալի քաոսի․․․

Իսկ այդ ժամանակ պատշգամբի սառը հատակին ծնկած Բանաստեղծը դառնությամբ հետևում էր հրապարակում տեղի ունեցող արհավիրքին, և այդպես էլ չէր հասկանում՝ աչքերից հոսող կարմիր շիթերը ուրացող սրտից ծնված արցունքնե՞ր էին, թե՞ մարդկային մեղքերը մաքրող հորդառատ անձրևի բոսոր կաթիլներ։