Մեր մանկության տարիներին մարդիկ այդքան հեռացած չէին իրարից, ինչքան այսօր։ Առաջ հարևանների տների բակերը իրարից մի ցանցանման բարակ ցանկապատ էր բաժանում։ Հիմա է, որ սկսել են պարիսպներ կառուցել։
Մի նմանատիպ ցանկապատով էլ բաժանված էին մեր ու մեր կողքի հարևանի բակերը։ Ցանցի վրա պոկված մաս կար, մի ձեռք հանգիստ կտեղավորվեր։ Փոքրուց սովորություն ունեի այդ անցքից ներս մտցնել ձեռքս ու մոլախոտով կերակրել ցանցից այն կողմ գտնվող մեր հարևանի հավերին։
– Այ ախչի՜, փորերը կթուլանա,-ամեն անգամ գոռում էր տատս, բայց ինձ դուր էր գալիս՝ ինչպես են հավերը պայքարի մեջ մտնում մի բարակ մոլախոտի համար։ Մինչև վերջերս էլ այդպես էի անում։
Այդ հավերին Գոքորն էր պահում։ Ինձանից հաստատ մի հինգ-վեց տարի փոքր էր։ Առանց մայր էր մեծացել։ Թաղում ասում են՝ խելագարվել է, ով իմանա, մի երկու անգամ երեսը տեսա ու վերջ։ Կապուտաչյա, նիհար կին էր, դեմքին խոշոր պեպեններով, շատ լավ տպավորվող, ոչ սովորական արտաքինով, չնայած նրան երևացող կին դժվար թե անվանեիր։
Շատ ընկերներ ուներ Գոքորը թաղում, եթե իհարկե ընկեր կարելի է անվանել նրանց, ում հետ շփվում ես ելնելով հանգամանքներից՝ տներն են մոտ, նույնատարիք եք, ուրիշ հարմար տարբերակ չկա։ Թող խիստ չդատեն ինձ թաղի ընկերներ ունեցողները, բայց թաղի ընկերները պարզապես նույնաժամանակ, նույն վայրում ծնվածներն են, իսկ ընկերներին տնտղելով ընտրել է պետք ու մտածել՝ ընկեր կմնա՞ք արդյոք, եթե կյանքի որոշակի պահի մեկն ու մեկդ որոշի տունը վաճառել ու գնալ թաղից։ Դժվար է ասել, այնուամենայնիվ, տղաները ամեն ամառային երեկո՝ ժամը վեցի հովն ընկնելուց հետո, դուրս էին գալիս ֆուտբոլ խաղալու թաղի չո՜ր, արևից կնճռոտված ասֆալտի վրա։
Հետո հոգնած նստում էին մի տեղ աղջիկների կողքին ու զրուցում էին աշխարհի ամեն տեսակի ու անտեսակի մասին։ Ես սիրում էի լսել նրանց զրույցները։ Թաղի երեխաների մեջ միշտ ավագն եմ եղել, ու որ հանկարծ մի հարցի շուրջ տարաձայնություն էր լինում, միանգամից ինձ էին ասում․ «Հը՞ն, էդպես չէ՞»։
– Էս է, ամառն էլ կվերջանա, դե արի ու էլի դպրոց գնա, դաս սովորի,- ասաց տղաներից մեկը։
– Հա՜, հա՜,- հոգնատանջ ձայնով վրա բերեցին մնացածները, ասես դաս սովորելը մի մե՜ծ ծանրություն էր նրանց համար։
– Ես ամենաշատը մաթեմատիկան չեմ սիրում,- բարակ ձայն լսվեց։ Ասատուրն էր, փոքր մարմնով, տարիքին ու տեսքին ոչ համապատասխան դատողություններով ութամյա տղան։ Ասաց ու նստեց քարին։ Ութամյա տղայի համար շատ կարճահասակն էր, քարին նստելն էլ ավելի ընդգծեց դա։
– Ես ոչ մեկն էլ չեմ սիրում,- լսվեց Գոքորի խռպոտ ձայնը։ Թե ինչու պետք է այդ ժամանակ դեռ տասներկու-տասներեքամյա երեխան այդպիսի խռպոտ ձայն ունենար, ես չգիտեմ, բայց ես Գոքորի ձայնն այդպիսին եմ հիշում թոթովելու տարիքից սկսած,- բայց դե, քուրիկը մեր կողքի հարևանն է, կօգնի, չէ՞, քուրիկ։
– Հա,- ժպտացի ես,- բոլորիդ էլ կօգնեմ։
– Ըհը, կտանենք, քուրիկը դասերը կանի, մենք էլ ողջ սեպտեմբեր էսպես կխաղանք։
Ասացին, ծիծաղեցին ու գնացին խաղը շարունակելու։
Ես ուրախ էի․ ես կարող էի լուծել նրանց կյանքի այդ պահի մեծագույն խնդիրները։ Թվում էր՝ մեծաագույն։ Մինչև այն պահը, երբ Գոքորի տատիկը մահացավ։ Մնաց մենակ հոր հետ։ Հայրը կոշկակար էր։ Միշտ չէ, որ աշխատանք ուներ, միշտ չէ, որ խոսելու սիրտ ուներ։ Գնալով Գոքորն ավելի ու ավելի քիչ երևաց թաղում։
Ամառային երեկոյի համար բավականին ցրտոտ մի իրիկնամուտի երեխաներին հավաքել էի շուրջս, մանկավարժի բնավորությամբ հարցեր էի տալիս նրանց ու գողանում այնպիսի պատասխաններ, որոնք հետո երկար պիտի հիշեի։ Հեռվից երևաց պատանու ուրվագիծը։ Գոքորն էր։
– Էս ո՞ւր ես կորել, ա՛յ ախպեր, օգոստոս հասանք, ողջ հուլիսը չերևացիր,- ասաց տղաներից մեկը։
– Տատիցս հետո հոգսերը շատ են, տղերք, ողջույն,- ասաց Գոքորը մեզ մոտենալով,- ամեն օր չէ, որ ազատ ժամանակ եմ ունենում, ես ու հայրս գլուխներս մի ձև պիպի պահե՞նք, թե՞ չէ։ Տան գործ անելն էլ, անտերը, շա՜տ դժվար է։ Դուք ոչ մեկդ էլ հաստատ չեք մտածել, թե էդ ոնց է ստացվում, որ կեղտոտ շորը դնում եք լոգարանում, մի օր հետո մաքուր ու արդուկած հայտնվում է ձեր պահարանում։ Էդ հրաշքը տան կանայք են անում, մինչև իմ մասին հոգ տանելը չմնաց իմ հույսին, չհասկացա։ Լավ, էդ հեչ, քանի էկել եմ, ասեք՝ ինչից եք խոսում, ու գնանք ֆուտբոլ խաղալու։
– Քուրիկը հարցնում էր՝ ինչով ենք սիրում զբաղվել ազատ ժամանակ,-վրա վրա ասաց Ասատուրիկը։
– Էս ո՞նց է էղել՝ էսպիսի հեշտ հարց է տվել էս անգամ քուրիկը,- ժպտաց Գոքորը,- իմ պատասխանը էս հարցում շատ ակներև է։ Հավերս են ամենասիրածս զբաղմունքը։
– Հավե՞րը,- ծիծաղեց աղջիկներից մեկը,- հավը ապրուստի միջոց է, հոբբի չէ։
– Է՜ Մանե, դու չես հասկանա։ Իրանք կենդանի շունչ են, ամեն մեկը մի բաբախող սիրտ, իրանց պահելը ինձ հանգստացնում է։ Մի հատ ունեմ՝ ամենաշատն եմ սիրում։ Նարնջագույն, երկար փետուրներով աքլորս, անունը Շեկո եմ դրել։ Չորս աքլոր ունեմ, բայց Շեկոն ոնց որ ընկերս լինի։
Գոքորն այնպիսի հիացմունքով էր պատմում նրանց մասին, ասես բովանդակ աշխարհում էլ որևէ զբաղմունք չկար։
– Մի օր անպայման գալու ենք հավերին տեսնելու,- ծիծաղեցին մնացածը։
Սեպտեմբերյան արշալույսներից մեկում Գոքորն ու հայրը նստած էին նախաճաշի սեղանի շուրջը։
– Պապ, պանիր չունե՞նք,- աչքերը բարձրացրեց Գոքորը։
– Չէ, տղաս, տատիկի մահից հետո չկա մեկը, որ հորեղբորդ տված կաթից կպատրաստի, բայց էս մի կոշիկը վերջացնեմ, խոստանում եմ՝ խանութից կառնենք։ Իմիջայլոց, դասղեկդ էր զանգել, ասում էր՝ շատ ես բացակայում տարին նոր սկսված։
– Ի՞նչ անեմ, հայր, շատ գործ կա անելու, աշնանացան է շուտով, պիտի հասցնենք։
– Այ որդի, դրա մասին դու մի՛ մտածիր, դու դասերիդ մասին մտածիր, որ վաղը գրիչ բռնես, ոչ թե ինձ նման ծանոթ-անծանոթի կոշիկները ձեռքիցդ վայր չդնես, ես չեմ ասում արհեստը վատ է, բայց ես քեզ համար պաշտոնյայի ապագա եմ պատկերացնում,- տխուր ժպտաց հայրը։
– Ես գնացի,- վեր կացավ Գոքորը։
– Ու՞ր, ա՛յ տղա, մի բան չկերար։
– Չեմ ուզում, վաղը էրեխեքը պիտի գան հավերիս տեսնելու, գնամ մի քիչ մաքրեմ, կարգի բերեմ։
Գոքորը կանգնեց խոհանոցի հին, ջարդոտված շեմի փայտին ու ներս նայեց։ Հայրը մտամոլոր կրծում էր՝ մի կտոր սև հաց ու ներս չգնացող չոր կտորների հետևից խմում անշաքար, անհամ թեյը։ Տան ողջ մեկ ու կես գդալ շաքարը լցրել էր Գոքորի թեյի մեջ։
Հաջորդ օրվա երեկոն էր, որ երեխաները գնացին Գոքորենց տուն հավերին տեսնելու։ Շատ խնամքով էր հասցրել դասավորել ամեն բան, որ հեշտ լինի ցույց տալը՝ որտեղ է կուտ տալիս հավերին, որտեղ է ջուր լցնում խմելու․
– Էստեղ էլ թառում են մեկ-մեկ,- ասաց Գոքորը ցույց տալով երկա՜ր մի փայտե ձող,-իմ ձեռքով եմ ամենը սարքել, ամեն բան ցույց տվեցի, էկեք ներս գնանք մի կտոր բան կուտենք, նոր կգնաք։
Ներսում Գոքորն արդեն նախապատրաստել էր թեյի սեղանը, երեխաների սիրած կոնֆետներով ու թխվածքներով։ Երեխաները աղմուկ-աղաղակով տեղավորվեցին սեղանի շուրջը։ Ամեն կողմից կարելի էր լսել թեյի բաժակների շխշխկոց ու թխվածքաբլիթների խրթխրթոց։
– Ապրես Գոքոր, ամեն բան լավ-լավ կազմակերպել էիր հավերի բարեկեցիկ կյանքի համար,-ասաց Ասատուրիկն, ու բոլորը ծիծաղեցին,- բայց մի բան բաց թողեցիր։ Էդքան խոսեցի՜ր-խոսեցի՜ր, բայց Շեկոյին էդպես էլ ցույց չտվիր։
– Շեկոն չկա, էրեխեք,- երկա՜ր,անհարմար լռությունից հետո ասաց Գոքորը,- էսօր էկել էին հավերին գնելու։ Շեկոն դուրներն էկավ, ասին՝ առողջ տեսք ունի, լավ գին տվեցին, մի քանի հավի հետ տվեցի տարան,- Գոքորը սփրթնեց։ Նրան համակեց մոտ ընկերոջ դավաճանության զգացումը, չնայած Շեկոն լոկ աքլոր էր։
Երեխեների գնալուց հետո Գոքորը հավաքում էր կիսախում թեյի բաժակները։
– Ինչի՞ ես էդպիսի բան արել,-հարցրեց հայրը։
– Ի՞նչ եմ արել։
– Ես ամեն բան լա՜վ լսեցի, Շեկոյին ինչի՞ ես ծախել։
– Բա էրեխեքը գալու էին, հո մոտներն ամոթով չէի մնալու։ Հա, դարակում պանիր եմ դրել, շատ չէ, բայց մի քանի օրվա կհերիքի- ասաց Գոքորն ու դուրս եկավ փողոց։
– Գոքո՜ր, մենք էլ նայում էինք՝ ով պիտի դուրս գա, որ թիմը համալրվի, ֆուտբոլ խաղանք, կգա՞ս,-ձայն տնեցին հասակակից տղաները։
– Չէ տղերք, էսօր գնում եմ էն հի՜ն, լքված տանկային զորամասը, մեր թաղից մի քիչ վերև է, կհիշեք, մի էրկու անգամ խաղացել ենք էնտեղ։
– Հա, ես հիշեցի, բա ի՞նչ կա էնտեղ,- հարցրեց տղաներից մեկը։
-Ոնց էլ չլինի անպետք երկաթներ շատ կլինեն, գնում եմ հավաքեմ, տանեմ հանձնեմ, տետր ու գրիչ առնեմ դպրոց տանելու, գրքի կազմ, գրքերս պոկոտվում են, նեղվում եմ․․․
Հիմա Գոքորը շա՜տ է հասակ առել։ Ես նրան մեկ-մեկ պատուհանից եմ տեսնում։ Ինչ-որ գործիքներ ուսին դրած՝ գնում է իրենց պտղատու այգին։ Նայում ու մտածում եմ՝ տեսնես ո՞ր օրն էր, երբ Գոքորն ու տղաները դուրս եկան խաղալու վերջին անգամ․․․
Հիրավի, մարդիկ գոյության պայքար են մղում այնպես, ինչպես մոլախոտի համար Գոքորի պահած հավերը։
