Արթուր Կարապետյան/Դե հմի՝ էս է

Հանգիստ տեղավորվում էի հագուստումս։ Թեյն էր եկել, որպես սովորություն, եղանակից չկախված, այն էլ` առանց շաքար, այսինքն` այնպիսին, ինչպիսին պիտի լիներ։ Բոլոր շները Շեկոներ դարձան, անկեղծ եմ ասում, և հանդիպում էին շեկերը։ Էությունս գոյությանս հետ հաշտ էր։ Իսկ հետո սուրճի սիրահարս թեյ խմեցի, չափն անցա, ծխախոտ չծխեցի, բացառությամբ՝ թեյի հետ, կկորչեր էսթետիկան։

Եղանակը գարուն էր, և այս անգամ առաջին գրավյալը գարնան խոհանոցն էր՝ բանջարներով և գրպանս՝ պոկված ծաղկի թերթերով։ Էն փունջ վարդերը աչքերիս առաջ են, չսիրեցի վարդը հետո, շատ հետո։

Հետոյի վերջում հագուստս կրկին հագիս մեծացավ, մեկ էլ, մեծ լինելով, մարմինս նեղեց։ Կրկին դյութեցին լեռները, կուլ գնացող քամին լեռ էր բուրում, ծաղիկները չհաշված։ Չհաշված կրունկիցս կպած հիշողությունը, որ նման է Սիզիփոսյան մտածումի։ Կարծեմ ուրբաթ էր, մատներիս մեջ՝ փուշ, քրտնած ոտքերով, նստեցի քարին, որ հանգիստ առնեմ։ Թիկունքումս լեռ, դիմացս լեռ։

Ես էի ու արևին պառկած մողեսը քարին։ Հեռվից արձագանք մեքենաների ու ինչ-որ տեղ հաստատ մեքենագրվում է գալիքի մասին մի ինչ-որ գուշակություն։Իսկ էստեղ կյանք կար,  արևից աճած ու վառված կակաչ, մինչև ծունկս հասնող փշեր և արդեն մարդուց չվախեցող միջատ ու կենդանի։ Էնտեղ, ուր քաղաքակրթությունն է, շունն առաջինն է հաչում վախից, մողեսը ծակից ծակ է սողոսկում, միջատը լղոզվում է հատակին ոտքից։

Մենք զարգանում ենք երազի սպառվելու աստիճան, հնարավորի ու անհնարի սահմանում երերում ենք, կամ սա վերջն է, կամ ցրեմ ծանրությունը ծխելով։

Ծխեցի, բայց ցրվեց միայն արտաշնչվող ծուխը։ Առաջընթացը կորուստի գին ունի, ես քեզ կորցրեցի երևի այն ընթացքում, երբ ձիուն փոխարինելու եկավ ճեպընթացը։ Արագընթաց գնացքը կայարանում չսպասեց, իսկ տաքսին գնացքին չի հասում։ Շոկոլադը հալվել էր գրպանումս, ոտքերս հարվել էին կոշիկներիս մեջ։ Երեկոյացավ, մողեսը լքեց քարը (ինձ չէ), արևը նստեց լեռներին, վառվեցին նշմարվող քաղաքներն իբրև զարգացման նշան, լույս կա։

Ինքս ինձ հետ նստեցի այնքան, որ թիկունքիս թացը չորացավ, կոկորդս նույնպես, և լեռներն ինձ հետ հրեցին քաղաք, հասարակություն դեպի, առանց որի մենք իսկի մողես չարժենք։ Ես հանգիստ առա քաղաքից, վայրենի աճած ծաղիկներին չպոկեցի ու քայլեցի այնտեղ, որտեղից եկել եմ, բայց դա վերադարձ չէ։

Հասնելուս պես լույսը վառեցի, բացեցի ծորակը, դեն նետեցի շապիկս ու մենակի արտոնությամբ փռվեցի բազմոցին։

Ծուխը կուլ գնաց, սուրճի համար շնորհակալ եմ բացահայտողին, ինքս ինձ տված հարցերից մի քանիսի պատասխանը հենց էդ բազմոցին եկավ։

Որ լեռները աչքը փակելու համար չեն, այլ բարձրանալու և բարձրից նայելու, օվկիանոսը նավ խորտակելու համար չէ, Աստված էդքան պարապ զբաղմունք չէր հնարի։ Թեպետ, եթե մեզնից բացին էլ չկա, ինքը հաստատ պարապ է, մեր վերջը պարզ է քանզի։ Հասկացա, կարճ ասած, էս կյանքը շուն ու կատու սիրողների մասին է, կատվի հեզությամբ բոզությունը ծածկելու։ Շան պես հաչելու և շնանալու։ Գալիքը մեր մասին ի՞նչ է կարդալու։ Շնանում էինք ու կորցնում, որ զարգանանք։ Զարգացանք, այնքան, որ մի կոճակով աշխարհ կկործանվի։

Աշխարհի մասին մտածելիս փոքրացա-փոքրացա չափերով այնքան, որ մատնոցի մեջ կտեղավորվեի, մատնոցի, որ ասեղի ծակոցից հազիվ է պահում։  Պահվեցի մատնոցի թիկունքում ու երևակայությունս ևս մի էջ ծալվեց։ Գրատախտակի առաջ հայտնվեցի հանկարծ մտքով, և զինվորական հագուստով մեկն ինձ բարձիկ տվեց, որ ջնջեմ գրածս, դասարանս պայթեց, ես էլ ողջ չմնացի և փառք Աստծո։ Եվ լավ է, որ վերստին աշխարհ գալուն չեմ հավատում, ևս մի կյանք անհիշողություն ու նոր փորձ ինձ չի հուզում։ Ես մի նեղ արանքում ինձ կորցնում եմ, որ լեռան լանջին պատահական միջատի թափահարվող ոտիկներում գտնեմ էդ ցանկությունն ապրելու, որից դրդված իրենից միլիոնապատիկ մեծին կծում է, որ թողնի ապրի, ինքը, մեծ աչքերով միջատը, ամոթ է, միջատ էլ չարժենք, երբ հատկապես պարան նայելիս՝ հաստն ենք ջոկում, տեսնես ճոճվող մարմինս կպահի՞։ 

Ախր էս կյանքը հրաշք է, ինչքան էլ չուզենք։ Սառնարանը միացավ ավելի աղմուկով, հարևանս դուռը ձիգ փակեց և երեխաները գոռացին, որ հայրը վերադարձավ։ Իմ  հետ գալով նույնիսկ ես չուրախացա։

Հացը պատրաստ չէր, սպասող չկար, ես անդադար մեկին սպասեցի։ Ինչպես ես դու դուք բոլորդ։ Ինձ մոռացածներով ծփում է քաղաքս։

Ես, հիշողությամբ պատժված հավատացնում էի, հերիք է։ Ամենքին կեսս թողեցի, տարիքս աճեց պրոգրեսիայով, ես երկրաչափական նվազող պրոգրեսիայով կիսվեցի, այնքան, որ միջատից ապրել սովորեմ։

***

Երիտասարդական կանգառում իջան ծերերը, ջահելները, մինչև հրապարակ։ Օրը ծալվում էր արդեն, բայց այն էջի պես, որին գրված էր․ գինը՝ երեսուն կոպեկ։ Մենակը քայլում էր անշտապ։ Լուսացույցից լուսացույց կպցրած ծխախոտով բաց խանութները բաց թողնված հնարավորությունների պես էին լուսավորված։ Դե ինչ, լինում է նաև էդպես,, մտածեց մենակը երիտասարդականի ու հրապարակի արանքում։

Այն արանքում, որտեղ ինքն աշխարհի երեխան ու ծերն էր՝ միաժամանակ տանուլ տված ջահելությամբ։ Օլիմպիական ռաջնության մասնակցի պես, ով ապրում է օլօմպիական հիասթափություն։ «Գրողի ծոցը»․ ձեռքը ձիգ սեղմվեց գրպանում, դասական մայրաքաղաքի անտեր մայթին բնիկի շշուկով, օտարի գոռոցով լեցուն։ Մեկ՝ նեղացող, մեկ՝ լայնացող ու վերջացող մայթերով տուն գնալիս նստարանին հանգիստ առնելիս հազար օծանելիք տուն տանելով։

Տուն չհասավ, չուզեց։

Ուզելը քիչ էր, բայց և բավարար։ Հետ գնալ էր ուզում, բայց հո հետ չես բերի թարս քայլելով։

Կոշիկի քթերին նայելուց հետո հոգնած աչքը վերև բարձրացավ՝ ցուցանակներին ճանապարհելու։ Տաք հաց, սառը ձմերուկ, տաք սուրճ, տաքդեղ, դեղատուն։ Եթե մայթերը խոսել իմանային, կասեին, որ սա ճակատագիր է, որովհետև գրված է մայթի վերևի շենքի ճակատին։

Քթի տակ ճակատագրի մասին մտածելիս ծիծաղեց՝ ճակատը սրբելով, համենայնդեպս, «դե, ի՞նչ իմանաս՝ էնտեղ ինչ կա», սովորականից ավելի բարձր նայելով մտածեց մենակը։

Իրականում չարժեր վստահել ոտքերին, էդ անտերները սովերությանը հետևել գիտեն, ուշ է, չքաղած միրգն արդեն չիր է դարձել, թռչնի կտուցը՝ կոտրելու աստիճան ամուր, իսկ իրենք դեռ գնում են սովորության հետևից։

Սովորությունն անցավ ծանոթ թաղերով, և փողն հնչելու պես հայտնության էջերում, ինչպես ասված է, թաղված հիշողությունները հարություն առան։ Ամեն իր տված զգացումը հետ առավ, որ էլի պառկի անթաղ։ Մենակից միայնակ հինգ պակաս՝ ինքը թեքվեց գավաթին, թե ինչպես հասավ էստեղ, էլ ի՞նչ կապ ուներ։ Խմեց, որ հանգիստ քնի, առանց խաբելու, կարմրեց, ինքն իրենից հաշիվ չպահանջելով՝ փակեց աչքերը՝ շորերը հագին «գիշերը բարի է», քթի տակ մրմնջաց ու քնեց։

***

Այն տարիքում, երբ բոլոր թռչունները ծիտիկներ էին, ցեցն ու թիթեռը չէին տարբերվում, դեպքեր էր լինում, որ ունեցածս պիտի բաժանեի’ շոկոլադ, խնձոր, ու լինում էր, որ, շատի ու քչի, մեծի ու փոքրի հարց էր ծառանում։ Ես միշտ փոքրը պահում էի ինձ։ Մեծահոգաբար և նաև մանկական նաիվությամբ, որ գուցե դիմացինս իմ պես մտածի։ Բայց դե միշտ գոնե քիչը մնում էր ինձ։ Այս անգամ տալն ու վերցնելը ու բաժանելն ուրիշ էր, տարիքս էլ՝ ուրիշ, թռչունները հստակ զատվում են իրարից, ցեցն ու թիթեռը հստակ տարբերվում, չէր փոխվել միայն իմ նաիվությունը, մանկական։ Ինձ բան չմնաց, հասկանու՞մ ես։ Չմնաց ոչինչ, բացի նույն կրկնվող երազից, երազից ուրիշի, իմոնք նույնիսկ ինձ չմնացին։ Թիթեռի փոխարեն ցեցը մնաց բռնված, և, հետևաբար, ծակ վերարկուս ինձ մնաց։ Մնացածը գնաց անվերադարձ։vv