Պատմությունը հորինված է։ Իսկ թե մեկին ծանոթ թվա, մեղքն իմը չէ։
Աննա Կ. Ս.
Աղջի Մաթիլդան ծանոթանալուն պես ինձ լեղաճաք արեց՝ ասելով, թե ընկերներս ինձ Տիլդա են ասում, դու էլ միանգամից Տիլդայի անցի, չէ՞ որ մենք արդեն ընկերներ ենք։ Թեպետ էդ պահին նման բան մտքովս անգամ չէր անցել, էդ օրվանից երեք տարի իսկապես լավագույն ընկերուհիս էր, ու երևի թե հիմա էլ է, ուղղակի չգիտեմ՝ ո՞ւր է, ինչո՞վ է զբաղված, պատկերացում չունեմ, բայց հաստատ ողջ է, որովհետև ասել էր՝ երբ մեռնի, ինձ մի տուն պիտի թողնի ինչ-որ տեղ՝ աշխարհի ծերին, դյունաներում, իսկ էդ տան մասին մինչ օրս ոչինչ չեմ լսել։ Երանի մեկն ասեր՝ տունը որտեղ է կամ առհասարակ գոյություն ունի՞, թե՞ ծովը տարել է։ Կարճ ասած, Մաթիլդա-Տիլդան, որ վրացերենին էնպես էր տիրապետում, որ եթե նախադասությունները երգեցիկ չարտաբերեր ու էդքան շիկահեր ու կապուտաչյա չլիներ, մարդ կմտածեր՝ մեր թաղի աղջիկ է, մի օր, հերթական անհասցե ճանապարհորդությունից վերադառնալով, հայտարարեց՝ էլ ոչ Տիլդա ասեք, ոչ էլ Մաթիլդա, անունս Մաթիկո է։ Ու եթե մինչև հիմա վրացերեն գրելիս անունս Մատիլդա էի գրում, այսուհետ՝ Մաթիլդա կգրեմ։
— Ո՞ւր կգրես,— միամիտ հարց տվեցի։
— Եսիմ, ինչ-որ տեղ։ Մաթիլդա՝ Մաթիկո։ Վրացի աղջկա պես։ Զիլ է, չէ՞։
Մամուկան չհասկացավ՝ ի՞նչն էր զիլ։ Ես միանգամից համաձայնվեցի Տիլդայի հետ, ներողություն՝ Մաթիկոյի։
— Շատ լավ է,— ասացի,— բայց ինչի՞։
Պարզվեց՝ Տիլդան, (դե, ինչ արած, լեզուս չի պտտվում Մաթիկո ասել, թեկուզ սպանեք), ծանոթացել էր մի տղամարդու՝ վրացու հետ, խելքը կորցրել էր, սիրուց աչքերը շաղվել էին, իհարկե, հենց առաջին հայացքից։ Որովհետև նա ուղղակի աննկարագրելի էր՝ բարձրահասակ, սև, փայլուն աչքերով։ Եվ ինչպես շատ արագ՝ տեղում պարզվեց, մնացած ամեն ինչն էլ աներևակայելի էր՝ խոսքը, շարժուձևը, ու հավատա՝ էնպես է երգում էս գեղեցկադեմը, որ Գոնաշվիլին1 մոտը մանուկ է, հետն էլ պարում է։ Պատկերացնո՞ւմ ես։
Մամուկան ոչինչ չպատկերացրեց։ Ես պատկերացրեցի։ Վերոնշյալ հատկություններն իմ լավ Մամուկային բնավ հատուկ չէին, բայց հետո ի՞նչ։ Փոխարենը՝ հիանալի տղա էր, ես շատ էի սիրում նրան, ինքն էլ՝ ինձ։ Բայց ոչ նա էր Ալեն Դելոնը, ոչ էլ ես՝ Բրիջիթ Բարդոն։ Երգել ոչ մեկս չգիտեինք, պարել էլ, դե, ինչ ասեմ․․․ Ամեն դեպքում, Մամուկան կարգին ընտանիքում էր մեծացել, երբեք անքաղաքավարի չէր վարվում, իրեն ճիշտ պահել գիտեր։
— Մեկ է՝ քո պես չի կարող պարել։ Երբ քեզ տանգո պարելիս տեսա՝ հասկացա, ոչ ոք չի կարող էդպես պարել։
Տիլդան տանգո էր պարում։ Ոչ թե էնպես, ինչպես պարի գնացող աղջիկները, որ երկու ամիս պարապում են ու հետո՝ հա՛, պարում են, բայց ո՞նց ասեմ… պարում են էլի… իսկ Տիլդան իսկապես էր պարում, զարմանալի ձևով, ինչ-որ գիշատիչ թռչնի պես, իսկական արգենտինական տանգո էր պարում։
Սրա մասին պատահմամբ իմացա նրա այցեքարտից՝ վրան գրած էր, որ Մաթիլդան թարգմանիչ է։ Հինգ լեզու էր նշված, բայց ոչ վրացերենը, որովհետև Տիլդան ասում էր՝ վրացերեն չգիտի, քանի որ էդ լեզվով կատակել ու անեկդոտներ պատմել չի կարողանում։ Նույն փոքրիկ թղթի կտորի վրա գրված էր նաև, որ քարտի տերը սերտիֆիկացված սուզորդ է ու դիպլոմավորված ժանգլյոր, էս վերջինը սուտ դուրս եկավ՝ Տիլդան դիպլոմ չուներ։ Ոչ մի դիպլոմ, էնպես, ինչպես չուներ հայրենիք, տուն, ընտանիք, դավանանք ու պայծառ ապագայի տեսլական, ուներ լավ երկրի լավ անձնագիր, ծանրածանր մի ուսապարկ՝ լի հազարումի անհեթեթությամբ, մեծ սիրտ և աննկարագրելի սեր կյանքի հանդեպ։ Հա՛, սրանք ուներ, բայց դիպլոմ՝ չէ։
Կարող էր ամեն ինչով ժանգլյորություն անել՝ գնդակներով, կարտոֆիլով, սոխով, նույնիսկ ճենապակու բաժակներով, հետն էլ պտտվում էր, ցատկում, գլուխկոնծի տալիս։ Մոտ քառասունամյա Տիլդան, հիմա որ մտածում եմ, ընդհանրապես ամեն ինչ կարողանում էր, բայց որպես էդպիսին դասական կրթություն երբեք չէր ստացել։ Չէ՛, ծուլությունից չէր, ուղղակի կյանքն էդպես էր դասավորվել։ Էս ամենը Մամուկան պարզեց պատահմամբ, երբ Տիլդան մի քանի օրով մեզ մոտ էր եկել ապրելու ու նստած էր մեր երկու մետրանոց խոհանոցում, էն փայտե տուփին, որին «թախտ» էինք անվանում։ Մամուկան տվեց իր ստանդարտ թբիլիսյան հարցերը՝ ո՞ր թիվ ես, ո՞ր թաղից, և երբ հարցրեց՝ որտե՞ղ ես սովորել, Տիլդան մտքում թարգմանելով պատասխանեց․
— Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի ննջման վանքին կից Քրիստոսի մարմնի դպրոց- գիշերօթիկում,— և երբ հասկացավ, որ ապշել ենք, ավելացրեց լատիներեն,— Corpus Christi։ Բայց էնտեղ վատ եմ սովորել։ Տարիներ անց, մի շքեղ հյուրանոցում աշխատում էի ադմինիստրացիայում՝ Կարպատներում, էն կողմը,— ձեռքն ուղղեց անորոշ ուղղությամբ,— երկար աշուն էր, ձմեռ ու գարուն, միշտ պարապում էի, էդպես ստացվեց, որ շատ լավ գիտեմ տանգո։
Մի օր էդ անհատակ ուսապարկից հանեց իր երբեմնի կարմիր, բարձրակրունկ կոշիկները ու ինչ-որ արդյունաբերական հանգույցում նկարահանված մի տեսանյութ էլ ցույց տվեց։ Իրոք, շատ լավ էր պարում։ Ես ու Մամուկան չէինք կարող նրա զուգընկերը լինել, թե չէ կենդանի կատարում էլ կաներ մեզ համար, եռանդուն աղջիկ էր։
Տիլդան ասաց, որ իր սիրելին՝ ոչ թե պարզապես նոր սերը, այլ միակն ու անկրկնելին, էդ հիասքանչ մարդը տանգո պարել չգիտի, բայց ուրիշ պարերը տժժացնում է։ Որտե՞ղ է տեսել։ Էն գյուղում, առաջին գյուղում չէ՝ երկրորդում, հա՛, էնտեղ, որ էդ «գավաթասունկ ոսկեդեղինը» սովորեց, ինչ թույն բառ է, չէ՞։ Այ հենց էդտեղի տանտերը տարավ հարևանի հարսանիքին, ու Տիլդան տեսավ, թե ոնց է իր սերը պարում։
— Վա՜հ…— հառաչեց Մամուկան,— սեղանի վրայով ցատկեց ու դավլուրի պարե՞ց։
— Դավլուրի՞, թե՞ լեկուրի,— հարցրի ես։
— Դավլուրին ի՞նչ է,— զարմացավ Տիլդան։
Ա՛յ դավլուրին ես ու Մամուկան ընտիր ենք պարում։ Մամուկան ձեռքերը բացեց, Տիլդան ծափ տվեց, շախ էր տալիս, ես սկզբում ծնկներիս դրած աթոռակին դմդմբացնում էի, հետո աթոռակը Տիլդան վերցրեց, ու մենք սկսեցինք պարել՝ տեղում, դմդմբոցի տակ, խայտառակ, բայց անձնվեր։ Հիմա որ հիշում եմ, ախր, ի՜նչ ջերմ էր էն հին խրուշչովկան, քանդուքարափ, բայց ջերմ, ինչ համով էին խմվում «Ալեքսանդր» օղին ու նանայով թեյը, ինչ շատ էինք սիրում իրար ես ու Մամուկաս։ Ի՜նչ լավ էր էդ ժամանակը, է՜հ, Աստված վկա, երբ ես ու իմ Բոբի Մըքվինը միասին էինք։
— Հա՛, հենց էդպես էր պարում, հենց էդպե՛ս,— հրճվում էր Տիլդան։
— Հմմմ…,— մտահոգված ասաց Մամուկան,— էնքան էլ լավ չի պարել, չէ՞։ Ի՞նչ կասես։
Ի՞նչ պիտի ասեի։
Տիլդան շողում էր և չէր կարողանում լռել։ Պատմում էր, թե ինչպես էդ տղամարդը նրան ասաց․․․ ու հետո, երբ նայեց, ու Տիլդան էլ նրան նայեց, մտածեց, ու էսպես պատասխանեց… ու հետո… ե՞րբ հետո․․․ հետո, երբ արդեն հանդիպեցին, չէ՛, երրորդ անգամ, թե՞… չէ՛, հինգերորդ անգամ որ հանդիպեցին, ուրիշ մի ընկեր էլ կար՝ տղամարդ, ու ևս մեկը՝ բայց էդ մեկը զարմիկ էր… չէ՛, սպասի, հարազատ․․․ հա, հարազատ զարմիկն էր ու նման էր, բայց Տիլդայի ասպետի պես գեղեցիկ չէր․․․ հետո նա Տիլդային ասաց, ու Տիլդան…
Մամուկան ուշադիր լսում էր, իսկ ես՝ անուշադիր։ Մինչև ականջովս մի բան ընկավ։
— …ու երբ ասաց, որ իր անունը Արվելոդի2 է, իսկ էն մեկինը՝ Արգելոդի3…
— Ի՞նչ ասաց, աղջի։
— Սպասի՛ր,— Մամուկան ձեռքս սեղմեց,— ի՞նչ է անունները։
Տիլդան ճշտեց։ Մամուկան գլխով արեց, խնդրեց շարունակել։ Ես չհիշեցի։ Էն ժամանակ թվաց, թե հիշելու բան էլ չէր։ Մենակ էն հասկացա, որ էդ Արվելոդին թե՞ Արգելոդին իր զոքանչից մնացած տունն էր վաճառում սարերում մի տեղ, ալպիական գոտում, Եվայի Պավարոտում4, իսկ Վելոդին թե՞ Գելոդին, թե եսիմով ուզում էր գնել էդ տունը, բայց փող չուներ։ Ոչ թե ընդհանրապես անկոպեկ, մուրացիկ էր ու բառադի (էդ բնութագիրը Մամուկան կարդաց իմ դեմքից, ես չեմ ասել, մեռնեմ թե ասել եմ), ուղղակի հիմա՝ էս պահին, գումար չուներ։ Իսկ քանի որ տունն ահագին լավն էր, պարզ էր՝ վաղնևեթ կվաճառվի։ Ու Վելոդին թե Գելոդին շտապում էր, օդի պես փող էր պետք, թե չէ՝ էդպիսի տունը ոնց կվաճառեր, իհարկե, դե որ շտապում է, ինչ անի, ուրիշին պիտի վաճառի։
— Արելո՞դը,— ճշտեց Մամուկան։
— Հա՛, Արվելոդը,— գլխով արեց Տիլդան։
— Ու քեզ դուր է գալիս Արգելոդը,— ասաց Մամուկան։— Հասկացա։
— Ի՞նչ հասկացար։— Կգժվեմ-որ չասես, ի՞նչ հասկացար՝ Գելոդի՞։
— Արգելոդի,— ուղղեց Մամուկան։— Վելոդին հորաքրոջ տղան է։
— Հորեղբոր տղան,— ուղղեց Տիլդան։— Արվելոդի։
Հետո, երբ մենակ մնացինք, Մամուկան երկար ճառ ասաց, որն էսօր էլ հաճույքով կհիշեցնեի իրեն՝ ի տարբերություն Վելոդիների պատմություններից, էդ երեկո Մամուկայի ասած ամեն բառը հիշում եմ, օ՜հ, ի՜նչ օրը կդնեի հիմա խեղճ Մամուկային… բայց դե, էլ ո՞ւր է Մամուկան, ու հիմա ո՞վ է խեղճը, հիմա գիտեմ, բայց էն ժամանակ որտեղի՞ց իմանայի, նստած լսում էի նախորդ դարի հիսունականներին Թբիլիսիում ծնված-մեծացած-ծերացած տղամարդու պատկերացումներն էն մասին, թե ինչպիսի պիտի լինի նորմալ մարդու վերաբերմունքն աշխարհի հանդեպ, որ պիտի լինես սրտագին ու կարեկցող, որովհետև չար, մշտապես կասկածոտ ու դարանած մարդը երբեք երջանիկ չի լինի։ Ու, թե ինչ ամոթ է, դե, դու առանց իմ ասելու էլ գիտես, ի՜նչ ամոթ է մարդուն դատել ըստ նրա ծագման, կրթության, սոցիալական կարգավիճակի և նման բաների։
Ես բորբոքվում էի ու գոռում, թե ոչ ոքի չեմ դատում, Մամուկան ասում էր՝ դատում ես, էն էլ ո՜նց։ Ես համոզում էի, որ էդ սոսկալի գեղեցկադեմ Վելոդին մի գռփող ու դառմախույի մեկն է, Աստված թող ների ինձ, անհնար է՝ հուսալի լինի, իսկ Մամուկան բացատրում էր, որ Տիլդա-Մաթիլդան մեծ աղջիկ է, ընդհանրապես հիմար չի, ու վերջապես՝ մենք չենք ճանաչում Արվելոդին, մենք ի՞նչ գիտենք, իսկ Տիլդան, ինչպես տեսնում ենք, լավ է մարդկանցից գլուխ հանում։
— Իսկ դա ո՞նց հասկացար։
Մամուկան ուսերը թոթվեց, ու հենց տեղում իրենով արեց ինձ՝ ասաց, որ ծանոթանալուն պես «դու իմ ընկերն ես» ասող կինը հիմար լինել չի կարող, որովհետև ինքը՝ ես եմ… և սկսեց թվարկել ու թվարկել… իսկ ես՝ լավ զգացի, հալվեցի ու համաձայնվեցի մի լրիվ խելահեղ բանի՝ հրավիրել Արվելոդին ընթրիքի։
— Դե, գոնե կտեսնենք՝ ինչ տեսակ մարդ է,— բացատրում էր Մամուկան։— Էս աղջկա պատմածով ի՞նչ հասկանաս։ Տեսնենք, զրուցենք, ով գիտի, գուցե բրիլիանտ է, շողշողուն մի բան։— Ու, երբ ես տեղում փոթորիկ չբարձրացրեցի, կամացուկ հարցրեց․ — մենակ մի բան չհասկացա, ինչի՞ Մաթիկո։
* * *
Արգելոդի հետ համեմատած Մամուկաս Քարաման Քանթելի5 դուրս եկավ։ Անշուք տղա էր, հեչ հաղթանդամ չէր։ Էդ հիասթափությունը մենք կվերագրեինք Տիլդայի վրացերենին, բայց մնացած ամեն ինչն էլ, դե, չգիտեմ…
Սկզբում Արգելոդը չէր խոսում, ժպտում էր՝ մի քիչ հիմարավուն, ու ճիշտ էլ անում էր, որովհետև երբ երեք բաժակ խմեց՝ ճկույթը ցցած, (աչքերիս չհավատացի), տաքացավ ու սկսեց խոսել երկրում առկա իրավիճակի մասին, հենց էդպես էլ ասաց՝ «երկրում առկա իրավիճակ»։ Մտածեցի՝ էս մարդը թող գնա, հետո ես գիտեմ թե ինչ կանեմ անխելք Տիլդայի հետ, էս թափթփուկին ո՞ր աղբանոցից է գտել, որտե՞ղ է փնտրել, ի՞նչ է պատահել էս աղջկան, Աստված ջան, օգնիր ինձ…
Արգելոդը շարունակում էր խոսել, ինչ-որ բաներ գոռում էր, խելոք ճառեր էր ասում, հետո իմ ու Մամուկայի կենացը խմեց, սրտացավ հայտնեց, որ էդքան գեղեցիկ ընտանիքում երեխա չունենք և այլն և այլն։ Մամուկան հնազանդ գլխով էր անում, Տիլդային Մաթիկո էր ասում ու զառանցում՝ անկրկնելիորեն, լավ է գոնե բանակի և սուզանավի տարիների մասին չսկսեց պատմել, ու էս ամբողջ սարսափին Տիլդան ուրախ հետևում էր՝ ծիծաղում ու թռչկոտում։ Երբ վերջապես լուցկու տուփի չափ միջանցքում Արգելոդն ավարտեց ընտանիքը, տանիքն ու հիմքն օրհնելը, Տիլդան սիրուց դողացող ձեռքերով նրա բաճկոնը կոճկեց։
Վերելակի ճռնչյունը մինչև վերջ լսեցինք։ Մամուկան զգուշորեն փակեց տան դուռը։
— Հը՞,— ասացի։
— Գնանք խմենք,— ասաց Մամուկան։
— Բան չկա,— մունաթով ասացի։— Լցրեցիք փորներդ։
Մամուկան լուռ գնաց խոհանոց, ինչ-որ բաներ չխչխկացրեց ու դեռ միջանցքում կանգնածիս ցույց տվեց Բրեժնևի ժամանակների լիմոնադի շիշը։
— Որտեղի՞ց գտար, ախպոր պես,— զարմացա ես։
Մամուկան ուսերը թոթվեց։
Խոհանոցում նստեցինք։ Լվացարանի մեջ կեղտոտ ամանների սար էր։ Տունը, հավանաբար, ծխախոտի ու տապակած սոխի հոտ ուներ։ Պետքներս չէր, խմեցինք ու սկսեցինք ամփոփել՝ ով ինչ գիտեր։ Տղամարդկային զրույցի ժամանակ Մամուկան պարզել էր, որ Տիլդան լրիվ չի զառանցել․ հորեղբոր թե հորաքրոջ տղա Արվելովդին իրոք վաճառում է տունը, և Արգելոդը, չէ, էդպես չի՝ Արգելոդն էդ տունը միշտ էլ ուզում էր գնել, բայց փող չուներ ու հիմա, երբ Տիլդայի հետ է ծանոթացել, ներողություն՝ Մաթիկոյի, սիրահարվել է ու բլա-բլա-բլա, որոշել է հաստատ՝ տունը կգնի։
— Վարկ է վերցրե՞լ,— հարցրեցի։
Արգելոդը վարկ չի կարող վերցնել, որովհետև աշխատանք չունի, ոչ էլ որևէ բան ունի գրավ դնելու, համ էլ՝ տունն էնպիսի վայրում է, որ ոչ մի բանկ դրա մասին չի լսել, բայց Արվելովդը վիզ է դրել, գինը իջեցրել է ու ընդամենը երկու հազարով է տալիս։
— Լարի՞…
— Չէ, դոլար, ու էս երկու հազար դոլարն էդ անխելք Տիլդան իր մոտ ունեցել է, երևի թաղման համար պահած, դե, Տիլդան էլ միշտ տուն էր ուզում, հիանալի է ստացվում՝ տուն գումարած սեր, կամ էլ՝ հակառակը։ Ուղղակի Տիլդան օտարերկրացի է, ու էդ պատճառով տունը լինելու է Արգելոդի անունով։
— Էլ չսկսես էդ քո մշտական երգը, դա մեր գործը չի, էդ մարդիկ իրար սիրում են, նոր կյանք են սկսում, ի՞նչ ես ուզում։
— Ի՞նչ պիտի ուզեմ։
Տիլդան իսկապես միշտ տուն էր ուզում՝ անդադար, ողջ կյանքի ընթացքում։ Ժամանակին, իհարկե, ունեցել է։ Պարզապես մինչ Սովետը քանդվում էր, ու ողորմած մայրերը լատիներեն և բարեպաշտություն էին սովորեցնում Մաթիլդային, հայրը զոհ գնաց իր դիսիդենտականությանը, իսկ մայրը բնակարանը վաճառեց ու մի տղամարդու հետ փախավ Կանադա, ինչից հետո նրան այլևս ոչ ոք չի տեսել։ Հուսանք՝ էդ մարդը նրան տարել է անտառ ու գայլերի բաժին դարձրել կամ էլ լճում խեղդել։
Մենաստանից դուրս եկած Տիլդան մի քանի տարի թափառում էր, քանի դեռ ուժ ուներ, հետո որոշեց, որ իրեն սեփական տուն է հարկավոր։ Հիշեց, որ երկրի ծայրին, որտեղ միշտ քամի է հեծկլտում, սառնություն է և միայն անպտուղ բլուրներ կան, տուն կար՝ հոր հորաքույրներինը։ Նրանք, ըստ Տիլդայի, մեջբերում եմ՝ «շատ տգեղ և բարկացած կանայք էին, բոլորը գիտեին, որ իրար էին ծեծում, էդպիսի կանանց հետ ո՞վ կամուսնանար», և նրանց երկուսին էլ աքսորել էին ինչ-որ երկրի մի ուրիշ ծայր, կրկին մեջբերում եմ՝ «որտեղ ոչինչ չէր լինի նրանց հետ, նրանց Սիբիրը չէր վախեցնի», բայց այլևս չեն վերադարձել։ Ու հիմա արդեն, ինչ էլ լիներ, չէին կարող վերադառնալ՝ հաստատ ավելի քան հարյուր տարեկան կլինեին, էլ ի՞նչ․․․
Եվ ահա, մի օր, ուշ աշնանը, երբ ցուրտը ոսկորներին էր հասնում, ու արևն էդ անշուք բնության մասին ընդամենը մի քանի ժամով էր հիշում, Տիլդա-Մաթիլդան իր հսկայական ուսապարկով հասավ մի քանի տասնամյակ լքված տանը։ Քանի որ կողպեքը չկարողացավ բացել, ամբողջ դուռը հանեց ժանգոտած ծխնիներից ու բարձրաձայն դիմեց օջախի հրեշտակին, շողոքորթեց նրան, ներկայացավ՝ ով է և ինչ գործով է եկել։ Մինչև մութն ընկնելը հասցրեց ինչ-որ բաներ տեսնել և վառարանին մի փունջ չոր սպիրտ դրեց։ Զարմացավ, թե ինչպես է առյուծատիպ ոտքերով թուջե վառարան հայտնվել էս կորած-մոլորած տեղում, ու փորձեց վառել էն ամենով, ինչը ժամանակին դիմացել էր, բայց հիմա ամբողջովին անպիտան էր։
Վառարանը ծխում էր, տանը սև ծուխ էր կանգնած, իսկ Տիլդան ներողություն էր խնդրում օջախի հրեշտակից ու չար ոգիներին «քըշ-քըշ» էր ասում։ Հետո մութն ընկավ, Տիլդան մոմ վառեց, գետնին քնապարկ փռեց ու քնեց՝ ինքն իրեն համոզելով, որ սեփական տանը քնելու զգացողությանը ոչինչ չի հավասարվի։
Առավոտյան, երբ արևը նոր էր ծագում, դռան մոտ մի տղամարդ հայտնվեց՝ հարևան, մոտակա երկու կիլոմետրի վրա ապրող։ Հետո եկան ևս մի քանիսը, հավաքվեցին Տիլդայի բակում։ Հետո եկան կանայք, հետո՝ երեխաները ու շները։ Ծխնելույզից ելած ծուխն էին տեսել… Ուզեցին իմանալ՝ ով է, ինչ է ուզում, ինչ է պատահել ընդհանրապես։
Կանայք ներս մտան, ամեն ինչ զննեցին, հետո բոլորը միասին անհետացան, ու կեսօրից հետո, արդեն մթության մեջ, վերադարձան՝ զամբյուղներով, պայուսակներով, կապոցներով, մի տղամարդ թեթև տոպրակ բերեց՝ ներսում ինչ-որ բան կար, տոպրակը շարժվում էր ու ձայներ էր հանում։ Տիլդան լեղաճաք եղավ։
— Կատու է,— ասաց տղամարդն ու բացատրեց, որ տան տաքանալու, ուտելիքի հոտի տարածման հետ մեկտեղ կհայտնվեն առնետները, իսկ ներխուժումից պաշտպանվելու միակ հույսը հենց էս խիզախ կատուն է։ Էդ պատճառով Տիլդան պետք է ամեն ինչ անի կատվին դուր գալու համար։ Կատուն շատ փոքր էր ու հղի՝ կամ ծանրած, Տիլդան չգիտեր, թե ինչպես է վրացերեն կոչվում ձագ սպասող կատուն։ Ես էլ չգիտեմ։
Հետո տղամարդիկ, երեխաներն ու շները գնացին, մնացին երկու կին, որոնք Տիլդային ասացին, որ հիշում են իր պապու քույրերին։ Տիլդան նորից այլայլվեց, քանի որ էդ երիտասարդ կանայք հաստատ չէին կարող հիշել իր պապական հորաքույրներին։ Ասացին նաև՝ էս տղամարդկանց՝ էն մեկին ու մյուսին, հա՛, էս մեկին էլ, ներս չպետք է թողնի, բայց ո՞նց, չգիտեին, ախր, դուռը փական չուներ, նաև հառաչանքով զեկուցեցին, որ մի շաբաթ կդիմանա, բայց հետո պիտի փախչի, որովհետև կատուն ձագելու է, առնետների դեմ կռվելու ժամանակ չի ունենալու, վառելափայտը կվերջանա, ուտելիք գնել չի կարողանա, որովհետև քաղաք չի հասնի, որովհետև մեկ շաբաթից լուսինը կփոխվի, ու էսպիսի լավ եղանակ էլ չի լինի, տանից քիթը դուրս չի կարողանա հանել։ Իսկ հիմա հանգստացի՛ր, քնի՛ր ու գնա քո ճամփով, փոքրիկ Տիլդա, քանի դեռ ժամանակ կա, ու որևէ մեկը կամ ինչ-որ բան քեզ չի կերել։
Երեք օր անց, երբ ավազով քերված սպասքի պահարանից առաջին առնետը գլուխը հանեց, Տիլդան մնացած ուտելիքը պատշգամբում թողեց, կատվից ներողություն խնդրեց, օջախի հրեշտակին շնորհակալություն հայտնեց, դուռը ինչ-որ կերպ փակեց, ուսապարկը ուսին գցեց ու մոխրագույն երկնքի տակ, մոխրագույն ծովափով, մոխրագույն ճանապարհ ընկավ՝ բախտի և նոր տան որոնումներով։
Փնտրեց, փնտրեց ու ահա քեզ՝ Արգելոդի։
— Քո կարծիքով,— հարցրի Մամուկային,— անձնագրում ո՞նց է գրված՝ Արգելոդի՞, Ար Գելո՞դի, թե՞ Արգելո՛դ։
— Լավ էլի,— ձեռքով արեց Մամուկան։— Դու էն ասա՝ ինչի՞ Մաթիկո։
— Երևի վրացականացնելու համար։ Հիմար աղջիկ։ Դու էլ էիր հավեսով ասում՝ Մաթիկո՜, Մաթիկո՜…
— Հա,— տխրեց Մամուկան։— Մաթիկո…
* * *
Տարին անցավ առանց Տիլդայից լուրի։ Մի անգամ զանգեց անծանոթ համարից, ասաց՝«Մաթիկոն եմ, հետ զանգիր էս համարով, հարևանուհու համարն է, էս կինն էստեղ քարտը չի կարող լիցքավորել, րոպեների վրա դողում է», ու երբ հետ զանգեցի, ասաց, որ շատ լավ է, իր տուն ու տեղն էնքան գեղեցիկ է, «ոնց որ Մումիտրոլների մոտ, աղջի», ու զանգում է միայն էն պատճառով, որ չի հիշում՝ կոճապղպեղին վրացերեն ոնց են ասում։
— Ջանջափիլի։
Տիլդան կրկնեց, ես էլ ինչ-որ մեկի քրթմնջոցը կրկնեցի, ու հետո Տիլդան տխուր ասաց՝ էստեղ չի աճում։ Ասեցի՝ թող Աստված այլ ցավ չտա։ Նա էլ ասաց՝ իրոք որ։ Ու դա էր ամբողջը։
Հետո Մամուկան գնաց, ու Տիլդային էլ չեմ հիշել։ Չէ, էդքան էլ էդպես չէր, իհարկե հիշում էի, բայց միայն Մամուկայի մասին մտածելիս էի հիշում, իսկ Մամուկային հիշելուց խուսափում էի, որովհետև միշտ լացում էի, հալից ընկա, խախտվեցի, ծերացա, ավիրվեցի։ Լավ կլիներ, գոնե մի վատ բան աներ, բարկությունն ինձ ուտում էր, բայց չէի կարողանում բարկանալ, դե, էլ չի սիրում, ուրիշին սիրեց, ու դա ո՛չ նրա, ո՛չ իմ, ո՛չ էլ էդ աղջկա մեղքն է։ Ինձ փրկելու համար մի որոշ ժամանակ Լիսիի լճի շուրջն առավոտները քայլում էի, վերջում շունը կծեց։ Հետո մտածեցի՝ ճիշտ է էս մարդն էս թակարդաչափ տունը ինձ նվիրեց, բայց կվաճառեմ ու կկիսեմ, իմ խելքով՝ շփման առիթ գտա, բայց չստացվեց։ Մամուկան ասաց՝ ի՞նչ ես խոսում, ոչ մի դեպքում, դրա մասին էլ չմտածես, ու ես էլ ձեռք քաշեցի։ Էդպես էլ ապրում էի՝ աշխատավայրում դիետաներից էի խոսում, երեկոյան սերիալներ էի դիտում, քնելուց առաջ լացում ու ինձ մխիթարում էի՝ Սուխումիի կորուստի հետ եմ հաշտվել, Մամուկան ի՞նչ դարձավ որ, ուշ թե շուտ սա էլ կանցնի։
Ձմեռ էր, սառը ու մութ երեկո, լիովին անիմաստ ու անգույն։ Հերթական դետեկտիվն էի պլշած նայում։ Տանել չեմ կարողանում ձմեռ սիրողներին՝ «դրսում ցուրտ է, ներսում՝ տաք, ու մի տեսակ հարմարավետ ու ջերմ…»։ Հիմար դետեկտիվ էր։ Մեկը զանգեց։ Համարը չճանաչեցի։ Ոչ էլ ձայնը։ Կոպիտ ձայն էր՝ կնո՞ջ, թե՞ տղամարդու, չհասկացա, մի լավ բղավեց՝ հետ զանգի, հետն էլ դու-ով։ Է՛հ։ Բայց զանգեցի, ու լավ էլ արեցի։
Տիլդան էր։ Արագ-արագ էր խոսում։ Ասաց՝ լուսադեմին տանը կլինե՞ք։ Հոգնակի թիվը սիրտս դաղեց, բայց չխորացա, ասեցի՝ հա։ Խնդրում եմ, ներքևից կկանչեմ, տաքսու փողը կտաս, չէ՞։ Վայ, ասեցի՝ հա։ Լավ, դե, առայժմ՝ ասեց ու անջատեց, բայց մինչ ուշքի կգայի, նորից զանգ թողեց։ Երբ հետ զանգեցի, ասաց՝ խնդրում եմ, դդմից կամ ինչից ուզում ես ապուր պատրաստիր, խնդրում եմ, կոճապղպեղով։
Տիլդան երբեք ոչինչ չէր խնդրել։
Մեր թաղի խանութ հազիվ հասցրեցի իջնել, մի շիշ դենատուրատ ու քարի պես դդում գնեցի։ Կոճապղպեղ ունեմ։ Տուն հասնելով՝ շքամուտքի հատակին մի տոպրակ փռեցի և դդումը ջարդեցի վրան, քանի որ դդումը միշտ Մամուկան էր կտրում, իսկ ես չէի կարողանա հախից գալ։ Փոխեցի խոհանոցի թախտի ծածկոցը, մաքուրը փռեցի, ու Աստված ինձ էնքան շշմեցրեց, որ նույնիսկ պահարանի խորքից մի փոշոտ մոմ հանեցի և դրեցի չեխական բյուրեղյա տգեղ մոմակալի մեջ։ Տեսնես ո՞վ էր բերել էս մոմակալը, ինչ ահավորն է, Աստված իմ։ Էսօր Տիլդային ննջասենյակում կքնեցնեմ՝ մտածեցի, նորից Մամուկային հիշեցի ու մի կուշտ լաց եղա։
Տիլդան ինձ ձայն տալու կարիք չունեցավ, կատարյալ լռություն էր, երբ մեքենայի ձայն լսեցի, նայեցի ու, երբ իջավ, ձեռքով արեցի, ասացի՝ սպասիր էդտեղ, իջա՝ մի ձեռքումս լիքը մետաղյա միլարիանոցներ, մյուսում՝ բանալին։
Տիլդան ուսապարկն արդեն իջեցրել էր ու կանգնած էր մեքենայի կողքին։ Թբիլիսյան ձմեռվա առավոտյան անգույն լույսին վերագրեցի տեսածս․ թե՛ ինքը, թե՛ պայուսակը մի տեսակ փոքրացած ու մաշված տեսք ունեին։ Գրկեցի, ու էնքան ամուր գրկեց ինձ, որ զարմացա։ Որ լավ բան չէր պատահել, զանգից էի հասկացել, բայց հիմա իսկապես վախեցա՝ ի՞նչ է եղել․․․
Ասաց՝ նախ լողանամ, լա՞վ։ Ասացի՝ հա, բա ոնց։
՝ — Բանը…— մի տեսակ ուրիշ ձայնով խոսեց,— դու մաքուր շորեր ունե՞ս: Հետո կլվամ։
Ուսապարկն էլ լողասենյակ տարավ ու ներսում երկար փակվեց։ Հետո լվացքի մեքենան խշշաց, հետո ջրի ձայն լսեցի, հետո՝ լռություն։ Արդեն մտածում էի՝ հանկարծ վատացած չլինի, չթակե՞մ դուռը, բայց դուրս եկավ՝ կարմրած դեմքով, սրբիչը գլխին, ու նորից գրկեց, գժի պես սեղմեց ձեռքերս։
Մոմը սեղանին դրեցի ու վառեցի։ Ծիծաղեց, ես էլ հանգստացա։ Շունչ քաշեցի։ Տիլդան է, ուղղակի շատ նիհար է, հետո՞ ինչ, բան չկա․․․
— Վայ, աղջի, դդմապո՜ւր։— Հիացած էր, ու չորահացը բռով էր լցնում ամանի մեջ։— Նենց սոված եմ, որ տոպրակը կուտեմ։
Լողանալու նման ուտելն էլ մի ժամ տևեց, հետո էնքան շնորհակալություն ասաց, որ քիչ էր մնում նեղանայի, ու սկսեց պատմել։
Տիլդան պատմեց, որ ինքն ու յարը մի ամիս երջանիկ ապրել են էդ աշխարհի ծերում։ Տունը, թեև վերան էր, բայց հին կահույք ու երկու գորգը պահպանվել էին, էդ կարևոր էր, երևի՝ գորգերը, Տիլդան միշտ էր հիշատակում, չգիտեմ ինչի։ Գործիքներ էլ են եղել, իսկ տղամարդը՝ անբաշար ու պարապ-սարապի մեկը դուրս եկավ։ Տիլդան էդպես չասեց, բայց դժվար չէր կռահել։ Բոլորը գիտեն, որ Տիլդան ամեն ինչ կարողանում է, ու ասում էր՝ էդ տունն էնքան է սիրունացրել, որ եթե տեսնեիր՝ կգժվեիր։
Լավ է, որ չեմ տեսել։
Էդ պալացիտոյի բակն առանց էդ էլ Էդեմի այգի է եղել, բայց Տիլդան լրիվ ծաղկազարդ է դարձրել՝ ծառերը էտել է, մոլախոտերը քանդել, ցանկապատն ամրացրել, զուգարանի հետևում փոս փորել՝ կաղամբի համար․․․ անվերջ պատմում էր, չէի կարող ընդհատել, աչքերը փայլում էին ինչ-որ անառողջ ձևով, մեկ է գիշերը կոտրեցինք, իսկ վաղը՝ ի՞նչ … կամ էսօր, կամ երբ էլ որ է…
Տիլդա-Մաթիլդայի համար էդպիսի երջանիկ գարուն է եղել։ Ցերեկները՝ պաստորալ, երեկոյան՝ հարևանների բամբասանքներ։ Հարևան տղամարդիկ նրա տղամարդուն հրավիրում էին խմելու, կանայք՝ Տիլդային սուրճի, բաժակն էին նայում, սերիալներ էին նայում միասին, գյուղի պատմություններում էլ ընդգրկեցին, ու Տիլդան ծաղկում էր իր բակի գույնզգույն դաշտային ծաղիկների նման։ Էդ համեմատությունն ինքն արեց, իմ մտքով չէր անցնի։
Հետո արդեն ամառը եկավ, ու եկավ էն մյուսը, մյուս Անաստվածը՝ հորեղբո՞ր տղա, թե՞ մորաքրոջ, Տիլդայի բառերով՝ զարմիկներով tête-à-tête զրույց են ունեցել, բայց էդ մարդուն, որին տեսնելու բախտ է ինձ վիճակվել, ֆրանսերենը հեչ չէր սազում։ Զրույցից հետո յարը Տիլդային ասել է, թե մի որոշ ժամանակով պիտի գնա, գործ է բացվել, փող է պետք, համ էլ՝ հեռուստացույց կառնեն, քաղաք գնալու համար մեքենա էլ, քանի որ մարշրուտկան կողքի գյուղից է գնում, ուր հասնելու համար պետք է 2-3 կիլոմետր ձորով անցնես։ Ու Տիլդան մտածել է՝ լավ գաղափար է, թեև իրեն հեռուստացույց պետք չէր, առանց տղամարդու մնալու համար էլ ուրախ չէր։ Հիմար Տիլդան մտածել է՝ ինչ անեմ, երևի լավ է, թող գնա, ես էս ընթացքում էստեղ ամեն ինչ դրախտի կվերածեմ, վերադառնա՝ ուրախությունից դավլուրի կպարի։ Ու ճանապարհել է՝ խաղաղություն մաղթելով, առանց ետ նայելու է տուն մտել, որ հանկարծ իր տխուր աչքերը տղամարդուն բեռ չդառնան։
Սկզբում կանայք դեռ ընկերություն էին անում հետը։ Մի-երկու անգամ տղամարդիկ էլ են եկել՝ «բանի պետք չունե՞ս» ասելով։ Կամաց-կամաց Տիլդայի մի երկու կոպեկ խնայողությունն էլ վերջացավ, սիրտն էլ ծանրացավ, որովհետև տղամարդը ոչ մի անգամ չէր զանգել։
— Ի դեպ, հարևանը հեռախոս ուներ, չէ՞,— հարցրեցի ես։— Ինձ զանգեցիր։
Տիլդան գլուխը թափ տվեց։ Թույլ չէին տալիս զանգել։
— Ի՜նչ անհեթեթություն։
Տիլդան ծիծաղեց ու ասաց, թե հենց ինքն է անհեթեթ, ու շարունակեց պատմել, որ հետո ամառն անցավ, օրը կարճացավ, տղամարդը չեկավ, փող չկար, ու ինքը հասկացավ, որ պետք է իրեն փրկի, որ մինչև նրա վերադարձը չմեռնի ու գնաց հարևան կնոջ տուն՝ հենց սերիալի ժամին, որ մյուս կանայք էլ էնտեղ լինեն։ Ֆիլմից հետո Տիլդան ասաց, որ ինքը շատ լեզուներ գիտի, երգում է, պարում է, ծաղրածուություն էլ գիտի, ու առաջարկեց՝ ես ձեր երեխաներին անգլերեն կսովորեցնեմ դասերից հետո, ու Նոր տարուն ներկայացում կանեմ՝ անգլերեն, զգեստներով-զարդարանքներով-խաղուպարով, փոխարենը փող պետք չի, ուտելիք բերեք։ Կանայք ասացին՝ խելացի միտք է, ու մի շաբաթ անց Տիլդան արդեն իր դպրոցն ուներ։
— Մի գորգը՝ հատակին, մյուսը՝ պատին, շատ սիրուն էր։
Նախապատրաստվում էին, «Սպիտակաձյունիկն ու յոթ թզուկները» պիտի բեմադրեին, ու ձեռնահաս Տիլդան շատ թռչունների ու կենդանիների հագուստներ էր կարել ինչով պատահեր՝ նույնիսկ պոլիէթիլենային կապույտ, դեղին ու վարդագույն տոպրակներից։ Ու նա նվագում էր սանրով, պարում ու երգում։ Երեխաները խառը խուռն էին գալիս, մայրերն էլ նույնքան խառը խուռը նվերներ էին հետներն ուղարկում Մաթիկո ուսուցչուհու համար։
— Մեկ շատ պանիր բերեցին, մեկ մի շաբաթ մենակ կարտոֆիլ կերա։ Էնտեղ շատ համեղ կարտոֆիլներ կան՝ դեղին ու սպիտակ ու կարմիր էլ։
Ու Տիլդան խմում էր եզանլեզվի թուրմեր, ուտում էր չորացած եղինջի եփուկ…
— …ու կանաչացել էի՝ ոնց որ Միլարեպան…
Բայց շարունակում էր մնալ էդ անիծյալ գյուղում, տեղից չէր շարժվում, որովհետև երբ տղամարդը գնում է, հետ է գալիս, դա էդպես է, բա ի՞նչ պիտի աներ։
Ու վերջերս, մի շաբաթ էլ չկար, երբ Տիլդան արդեն ծրագրում էր՝ ոնց մի գորգը բեմական վարագույր դարձնի, մյուսը՝ տոնական սփռոց, ուշ գիշերով մի կին է եկել։ Ասել է՝ եկել եմ, որովհետև մութ է, շուտով բուք կլինի, հետքերը կջնջվեն, ու շատ եմ խնդրում, որպես կին, հասկացիր, ոչ ոք չպիտի իմանա, որ ես եկել եմ, ու ոչ մեկի մոտ բերանիցդ չթռցնես։ Ու պատմել է, որ Տիլդայի տղամարդը ու նրա հորեղբոր, թե մորաքրոջ տղան մի տեղ են գնացել՝ արտերկիր, էն փողերով, որ Տիլդայի տղամարդը տվել էր էդ հորեղբոր թե մորաքրոջ տղային։ Տղամարդիկ ասում են՝ աշխատելու են գնացել։ Հա՛, ոնց որ միշտ։ Բայց իրականում՝ գրպանահատություն են անում, դա բոլորը գիտեն, ու հիմա գյուղի տղամարդիկ իրենց կանանց ասել են՝ էլ պետք չի Տիլդայի հետ ընկերություն անել, որովհետև ոչ ոք չգիտի՝ ո՞վ ես դու, ի՞նչ ես ուզում, ու ո՞վ իմանա՝ երեխաներին անգլերեն ես սովորեցնո՞ւմ, թե՞ վատ բաներ, ու Տիլդային ասել է՝ գնա, Մաթիկո՛, քեզ տիրություն արա, ու հեռացել է։
Հետո լույսը գնացել է։ Տիլդան քայլել է ձյունածածկ բակով, ու էդ բակը «սպիտակ էր ու սառն՝ ինչպես իմ պատանը կլինի, երբ մեռնեմ», ու տեսել է, որ տան էլեկտրալարերն ամբողջությամբ կտրված են։ Տիլդան գնացել է մոտակա հարևանի մոտ՝ տեսնելու էլեկտրիկ կա՞, ու շատ շուտ վերադարձել է մինչև գոտկատեղը թաց, հուսախաբված։ Հարևանը ասել էր՝ մեր գյուղն էլեկտրիկ չունի։
Տիլդան մոմերն է հաշվել ու հասկացել՝ շատ-շատը երեք երեկո կձգի։ Որոշել է ապրել էնպես, ինչպես մեր նախնիներն էին ապրում՝ լույսի հետ արթնանալ, մթնելուց քնել, հա ի՞նչ, կարելի է, գուցե օգտակար էլ է։ Բայց հաջորդ օրը, լուսաբացին, պարզվել է՝ վառելիքը կտրելու կարիք կա։ Տիլդան դրանից չէր վախենում, ուղղակի կացին չկար։ Ոչ էլ՝ սղոց։ Բայց բակում հետքեր կային։ Ու նրանք, ովքեր թողել էին էդ հետքերը՝ բուքի հույսով չէին եղել, թաքցնելու ոչինչ չունեին։
Տիլդան հետքերով գնացել է հարևանի տուն, կացին ուզել՝ տվեք, փայտը կտրեմ, սրած կվերադարձնեմ։ Հարևանը ասել է՝ չունենք ո՛չ կացին, ո՛չ էլ սղոց, էս գյուղը սենց գյուղ է՝ մի տեսակ անկացին ու անսղոց։ Ու երբ Տիլդան վերադարձել է տուն, վստահ է եղել՝ բոլոր տներից իրեն էին նայում, կանայք՝ խղճում, երեխաները՝ չեն հասկանում, մի քիչ ցավում են, տղամարդիկ՝ մտածում են, թե ինչի՞ դեռ չի գնացել, ինչի՞ չի գնում, ի՞նչ է անում էստեղ էս դեղնագլուխ կինը։ Էդ գիշեր Տիլդան վառել է բոլոր մոմերը, մնացած փայտով վառարանը վառել, փռվել գորգին՝ վառարանի մոտ, ու տունը էնքան գեղեցիկ է եղել։ Հենց էնպիսի, ինչպիսին ինքն էր ուզում։ Տունը։ Առավոտյան, արդեն սառած սենյակից, սառնամանիքին դուրս է եկել, փակել է դուռը, բանալին դրել շեմի տակ, մեջքին գցել է ուսապարկը ու առանց ետ նայելու գնացել ձորով՝ դեպի էն գյուղը, որտեղից մարշրուտկան նրան դեպի խաղաղություն կտաներ։
— Ես կաթոլիկ մենաստան եմ ավարտել, չէ՞, չէ՛, սպասի, չէ։ Կաթոլիկ ուսումնարան։ Ճի՞շտ է։ Ես գիտեի, որ դժոխքում տաքություն կա, կրակ և սատանաներ։ Հիմա ես գիտեմ՝ անձնական փորձով, որ դժոխքում ցուրտ է, ձյուն է և խոնավություն, դժոխքը սպիտակ է, ու էնտեղ գայլեր կան։ Ես շատ եմ վախենում գայլերից, քույրիկ…
Նայեց պատուհանից դուրս։ Եթե կարելի է սա առավոտ անվանել, արդեն լուսացել էր։
— Ինչ լավ է, որ Մամուկան էսքան լավ է քնում։— Էս աղջկա վրացերենն ինձ կսպանի։
Դու էսօր կարող ես չէ՞ քնել։ Ես ամեն ինչ կհավաքեմ՝ կլվանամ, կկարգավորեմ, Մամուկային ասա, որ երբ գա, ես նույնիսկ չեմ զգա, մեռած կնոջ պես եմ քնելու։
Ասացի՝ Տիլդա, երկուսով կքնենք ննջարանում։ Մամուկան չկա։
— Մեռե՞լ է։— Տիլդան ձեռքերը տարավ գլխին։— Մամուկան մեռե՞լ է։
Ասացի՝ ի՞նչ մեռել, չէ՛, գնացել է, ուրիշ կնոջ է սիրահարվել ու հիմա նրա հետ է, լավ է, ու պետք է լավ լինի, որովհետև Մամուկան, գիտես, շատ լավ մարդ է, ուղղակի գիտես, լինում են նման բաներ՝ ուրիշին սիրահարվեց, դե, հո չէ՞ր խաբելու, ուրիշ բան չի եղել, կյանք է էլի, ամեն ինչ էլ լինում է․․․
— Սուս արա,— ասաց Տիլդան,— քրոջ պես։
* * *
Տիլդան գնաց դեկտեմբերի վերջին։ Նոր տարին ուզում էր դիմավորել իր տանը՝ էնտեղ, ինչ-որ տեղ դյունաներում։
— Ես որ մեռնեմ, էդ տունը քեզ կմնա։ Չգիտեմ՝ ինչիդ է պետք, բայց քեզ կմնա։ Հիմա կգնամ, հրեշտակի հետ կխոսեմ, որ երբ գաս, ճանաչի քեզ։ Ու վառարանում մի բան կթողնեմ քեզ համար։ Ամեն դեպքում։
— Փեչում,— ասացի։— Կարգին վրացերեն սովորի, աղջի։
Վրացերենից թարգմանեց Ասյա Դարբինյանը
- Համլետ Գոնաշվիլի (1928-1985) – վրացի հանրահայտ տենոր։ ↩︎
- Արվելոդի հեղինակի հորինած անունն է, թարգմանաբար նշանակում է «չէի սպասում նրան»։ ↩︎
- Արգելոդի նույնպես հորինած անուն է, թարգմանաբար նշանակում է «չէի սպասում քեզ»։ ↩︎
- Թիֆլիսյան խոսույթ է, նշանակում է՝ գրողի ծոցը։ ↩︎
- Ֆոլկլորային հերոս՝ գեղեցկադեմ ու առինքնող տղամարդու հոմանիշ։ ↩︎
