Յաննա Լոունտյենս/Ծանրութեթև

Յաննա Լոունտյենսը (1974) վիպասան, բանաստեղծ և փիլիսոփա է։ Նրա վեպերից են՝ «Հաջողություն»(2007), «Ի՞նչքան է ուշ իրականում» (2011, ներկայացվել է Halewijn Literature Prize մրցանակի), «Բայց նորից» (2014, թարգմանվել է դանիերեն և հունգարերեն) և «Ո՞վ գիտի» (2018)։ Բանաստեղծական ժողովածուներն են՝ «Այսօրվա տարբերակներ» (2002), «Անհավատալի փոքրացում» (2006, ներկայացվել է Eline van Haaren Prize մրցանակի), և «Դու ես» (2013)։

Ոչ գեղարվեստական գործերից են ինքնակենսագրական փիլիսոփայական գիրքը՝ «Շառաչուն իննսունականները կամ ինչպես փիլիսոփայությունը փոխեց իմ կյանքը» (2016, ներկայացվել է Best Spiritual Book 2016 մրցանակի), ինչպես նաև «Իմ կյանքն ավելի գեղեցիկ է, քան գրականությունը» (2013) և «Երբ խոսքը սիրո մասին է» (2019), որը ճանապարհորդական պատմություն է՝ Ֆրիդա Ֆոգելսի ճանապարհով։

Նրա վերջին ոչ գեղարվեստական գիրքը՝ (Մեղավոր. Իմ խղճի ուսումնասիրություն (2020), զարգացնում և նոր լույսի տակ է դնում նրա վեպերի բազմաթիվ թեմաներ՝ հեղինակի ինքնատիպ ձայնով։ Այն ներկայացվել է փիլիսոփայական Socrates Wisselbeker մրցանակի։

2023-ի մայիսին լույս է տեսել նրա նոր վեպը՝ «Եվ հետո նա անհետացավ» (ներկայացվել է Boon Literature Prize մրցանակի), որի գործողությունները տեղի են ունենում Շվեդիայում՝ 1970–80-ականներին՝ հանգեցնելով այն օրվան, երբ սպանվեց վարչապետ Օլոֆ Պալմեն։

Անկում

Գեղեցիկ են սրունքներդ։ Կուզեի  ծանոթանալ։ 
Կոշիկներդ՝ մի քիչ մաշված։ Երեւի սեքնդ-հենդից գնված։
Զուգագուլպադ՝ ճղված։ Հոգ չէ, հենց այդպես հավանում եմ։
Միայն թե այդ մարդու շունչը․․․ չզգայի ծոծրակիս։ Մի՜ մտածիր 
ընկնելու մասին։ Միասին ընկնելու։ Չորս հոգով մի տուփի մեջ։
Մոտ երեսուն մետր` դեպի ներքև։ Չէ՜։

Մի՜ մտածիր։ Գլուխդ շարժվում է երաժշտության ռիթմով։
Ծխախոտի հոտ։ Ինչպես զուգարանում մարդկանց, որ ասում են,
թե թողել են ծխելը։ Մեկը հարկերի արանքում գաղտնի
ծխում է։ Գուցե այդ մարդը․․․ Կամ չէ, հաստատ կին է․․․ 
Գուցե նա վերելակն է կանգնեցնում մի քանի մուխ քաշելու
համար։ Մոխիրն է գուցե տուփի մեջ հավաքում։ Փոքր է տուփը,
գրպանում տեղավորվող, և ընկնում է կնոջ հետ միասին։
Կամ բարձրանում։ Առանց ջանքերի։ Փոքր մի տուփ՝

մեծ տուփի մեջ, որում մենք ենք փակված։ Օդը խտանում է
օսլայի նման։ Դուրս է գալիս տղամարդը։ Նաեւ տղան 
և իր սմարթֆոնը։ Իսկ մենք շարունակում ենք ընկնել։

Թե ով ենք մենք

Արդյոք այն կինն եմ, որ վաճառում է սիրածից մնացած 
հիշատակները։ Այս օրը, որ շարունակվում է բոլորովին այլ
կերպ, քան սպասում էի։ Իրերն իրենց ոտքի վրա են պահում
սովորականի պես, բայց և կասկածելի ձևով։ Միթե
փնտրում եմ մեկի՝ հետը աշխարհ բացահայտելու համար։  Արդյոք
այն մայրն եմ գերհոգատար, միգուցե  քաղաքավարի ժպտացող
մտավորականը, ակադեմիկոսը սանձարձակ,
հարբած ու թևանցուկ՝ ում պատահի։

Արդյոք այն կինն եմ, որ սպասում է տղամարդու, որը պարտվել է
հերթական պատերազմում։ Ոչ առանց կնճիռների։
Երեսունութ տարեկան արդեն։ Միթե փնտրում եմ խոսքեր
ավարտելու համար այս նախադասությունը։ Անդիմադրելի եմ՝
գեղեցիկ կարմրահեր, դեղձի պես աղջիկ, չոր խոտի գույնի
կանաչ աչքերով, հեռուստատեսությամբ ցուցադրելու արժանի
ոտքերով։ Տղամարդը, որ կին լինել է ուզում։ Ամոթույքը
չսափրած աղջիկը։ Երանի՜ իմանայի։

Եթե իմանայի, թե ում եմ նման, կիմանայի նաև՝ նման եմ արդյոք
նրան, ում պիտի նմանվեմ։ Դրանից հետո ոչինչ չկա։
Ոչինչ սրանից ավելի։ Լքված մարմիններ։ Մի քանի ոսկոր։
Գանգեր։ Որտեղ մի ժամանակ կուտակվում էին հարցեր։
Մտքերը ճիգով հաղթահարում էին իրենք իրենց։
Ցանկությունները՝ վերադառնում։ Քմահաճ։ Մոլեգին։
Հիշելով։ Մի անուն։ Մի գիշեր։ Մի բառ։ Մի ամոթ։

Դե, քնիր վերջապես

Փողոցից  հեծանիվի ձայն եմ լսում։ Մոծակի սուր
բզզոցի նման։ Ծառը վախից  ընկնում է։ Ինչո՞ւ
մարդ կգրի նման բան։ Ի՞նչն ավելի շատ աղմուկ
կհանի՝ ե՞ս, երբ քնից վեր եմ թռչում, և ինձ լսում է
անականջ ծառը միայն։ Թե՞ ծառը,  որ
տապալվում է,  և շուրջբոլորը լսող չկա։ 
03․49-ն է։ Ժամանա՞կն է դա, թե՞ գինը՝
տրամվայում հարցրեց մի տղա։
Վերջ տուր։ Քնիր։

Հիշում եմ ես սա։ Ես։ Այստեղ, անկողնում պառկած,
սիրածիս կողքին, նրա քնած դեմքին շատ մոտ։ Սև, կաշվե 
նոթատետրը ձեռքիս։ Այո, Հեմինգուեյն էր գրառում անում
այս նույն նոթատետրի մեջ։ Առասպելը բազմապատկում է
արժեքը շուկայական։ Խե՜ղճ Հեմինգուեյ։ Արի՛, վերցրո՛ւ,
մի տաք շոկոլադ կտամ քեզ, վետերան ծերունի։
Եթե մտապահեմ այս պահն անկարեւոր։

Ծանրութեթև

Մի ձեռք՝ բաճկոնի թևքի մեջ։
Փոշու մանրիկ հատիկները գնդվում են
իմ դեմքի առաջ։ Ինչպե՞ս կարող եմ ես մարդ լինել
այս ավտոբուսում, որ մեզ տանում է ժամերի միջով։
Ինչպես մենք՝ միմյանց հետ կամ մենակ։ Ինչքա՞ն
մոտիկ կարելի է կանգնել, որ մնալ անջատ։

Անելիք չկա բացի սպասելուց։ Քեզ։ Որևէ խոսքի։
Հաջորդ կանգառին։ Վաղվա օրվան։ Երբ վարորդը
արգելակում է, մի կնոջ կրծքեր հպվում են ինձ։ Նրա
ներսում էլ անվերջ ծանրութեթև են արվում
տարբերակները։ Եթե գումարես ուղևորների ծանրութեթև
անելը, ավտոբուսը մարդու գլխից շատ չի տարբերվի։

Հրաշք է անշուշտ, որ այսքան տարիներ
իմ զույգ ոտնաթաթերը նույն կողմ են ուղղված եղել․
անիվները ետ ու առաջ, նորից ետ ու առաջ
չեն շարժվել, այլ պտտվել են նույն ուղղությամբ։

Թարգմանությունը՝  Աննա Մարիա Մատտաարի
Խմբագիր՝ Արփի Ոսկանյան