Յաննա Լոունտյենս/Բարով եք եկել

Յաննա Լոունտյենսը (1974) վիպասան, բանաստեղծ և փիլիսոփա է։ Նրա վեպերից են՝ «Հաջողություն»(2007), «Ի՞նչքան է ուշ իրականում» (2011, ներկայացվել է Halewijn Literature Prize մրցանակի), «Բայց նորից» (2014, թարգմանվել է դանիերեն և հունգարերեն) և «Ո՞վ գիտի» (2018)։ Բանաստեղծական ժողովածուներն են՝ «Այսօրվա տարբերակներ» (2002), «Անհավատալի փոքրացում» (2006, ներկայացվել է Eline van Haaren Prize մրցանակի), և «Դու ես» (2013)։

Ոչ գեղարվեստական գործերից են ինքնակենսագրական փիլիսոփայական գիրքը՝ «Շառաչուն իննսունականները կամ ինչպես փիլիսոփայությունը փոխեց իմ կյանքը» (2016, ներկայացվել է Best Spiritual Book 2016 մրցանակի), ինչպես նաև «Իմ կյանքն ավելի գեղեցիկ է, քան գրականությունը» (2013) և «Երբ խոսքը սիրո մասին է» (2019), որը ճանապարհորդական պատմություն է՝ Ֆրիդա Ֆոգելսի ճանապարհով։

Նրա վերջին ոչ գեղարվեստական գիրքը՝ (Մեղավոր. Իմ խղճի ուսումնասիրություն (2020), զարգացնում և նոր լույսի տակ է դնում նրա վեպերի բազմաթիվ թեմաներ՝ հեղինակի ինքնատիպ ձայնով։ Այն ներկայացվել է փիլիսոփայական Socrates Wisselbeker մրցանակի։

2023-ի մայիսին լույս է տեսել նրա նոր վեպը՝ «Եվ հետո նա անհետացավ» (ներկայացվել է Boon Literature Prize մրցանակի), որի գործողությունները տեղի են ունենում Շվեդիայում՝ 1970–80-ականներին՝ հանգեցնելով այն օրվան, երբ սպանվեց վարչապետ Օլոֆ Պալմեն։

Բարով եք եկել

Կուզենայի հրավիրել ձեզ։ Ուրախ եմ կրկին ձեզ տեսնել։
Ի՜նչ նույնն են մնացել։ Միշտ նույն անծանոթները։
Կարծես լինեն այն երկրորդական դերերակատարները
իմ սիրած սերիալից, որ նայել եմ հազար անգամ։
Գուցե միայն հարազատների՞ս հրավիրեմ։
Մայր, եղբայր, քույր։ Նստած ենք մի սենյակում,  
և սենյակն ինքն էլ է նստած։ Մշտապես հետևանց նստած է
իմ տան ներսում։ Տունն էլ է նստած։ «Կանգնած է»,-
ասում են մարդիկ։ Բայց ո՞վ կդիմանա այդքան երկար կանգնած՝ 
փողոցում, որ փռված է քաղաքում, որը փռված է
փռված մի երկրում։ Մայրցամաքի վրա,  որ փռված է մեջքի վրա՝
հազիվ ծովից դուրս պրծած։ Կամ էլ բոլորովին դուրս չպրծած։
Մեր ոտքերը, սակայն, թրջված չեն։ Ոչ մերը, ոչ քոնը։
Քո ոտքի մատերը նմա՞ն են իմ մատներին։ 
Գուցե հարևանների՞․․․ Ստուգե՞մ։  Բարևում ենք միշտ իրար
հանդիպելիս։ Դրանից էլ միավորող բա՞ն։ Կարդացել եմ մի տեղ,
որ «միշտ» գոյություն չունի։ Բոլորդ կգա՞ք։ Հաճելի է շատ։
Գուցե ավելի լավ ճանաչենք միմյանց։ Ես կուզեի
դուռը փակ պահել։ Միջանցիկ քամի է փչում, դե գիտես․․․

Պըրծ

Սեղանի մոտ նստած՝ հաշվում եմ օրերը։ Չորեքշաբթի։ Գիտեմ,
թե ինչ է նշանակում դա։ Պիտի ինձ երջանիկ համարեմ։
Այո, հենց այդպես էլ ասում եմ բոլորին։ Բոլորը ոչ ոք են,
բայցև՝ Պետրոս, Մատզ ու Մարի, Մուհամեդ ու Մադլեն։
Գլուխս դատարկ է։ Մտքերս պրծան։ Պը՜րծ։
Վաղը կարող է ուրիշ լինել։ Այդ դեպքում եկեք
դուրս գնանք։ Բոլորով, բոլոր-բոլորով։
Հեծանիվ քշենք, ձեռքերը՝ օդում տարածած։ Կամ ավելի լավ՝
ձի նստած, քառատրոփ անցնենք սահմանները։ Արա՜գ,
ավելի՜ արագ։ Քամին մազերն է խփում ականջներին,
փողոցի լապտերները թռչում են։ Օդը՝ ասես ջուր,
որի վրայով սլանում ես նավակով։ Բարձր, ավելի՜ բարձր։
Գրաֆիտի խզբզենք ամպերի վրա։ Իսկ հետո զբաղվենք
սիրով։ Մինչև ուժասպառվելը։ Հանգիստ։
Վաղը հինգշաբթի է։ Դու չգիտես։ Երբեք չգիտես,
թե ինչ կլինի։

Մայան հարցնում է

Հարցնում է՝ ինչո՞ւ սա պատ է։
Որովհետև կանգուն է։ Տափակ։ Աղյուսից շինված։
Ինչո՞ւ աղյուսից։ Որ չընկնես հանկարծ, եթե հենվես դրան։
Պատը միշտ պիտի կանգնած լինի։ Առանց դողալու։
Ինչո՞ւ է կանգնած։ Որովհետև հարևանի հետ լեզու չենք․․․
Ինչո՞ւ ոչ։ Որովհետև հրացանով կատու է սպանում։
Ինչո՞ւ։ Որովհետև նա ձանձրանում է, ուրիշ ոչ ոք չունի,
որի վրա կրակի։ Կամ որին սիրի։
Ուրեմն, ասում է, եթե այս պատը չլիներ պատ,
կատուն դեռ կենդանի կլիներ, քամուց կդողայինք,
հրացանը կլիներ ոչ թե կրակելու համար,
այլ գրկելու, եթե չունես կատու, ոչ էլ
ուրիշ մեկը․․․ Եթե այս պատը չլիներ պատ, 
մեր հարևանն էլ չէր լինի։

Կիսատանջ, մելամաղձոտ հայացքս 

Բարի օր, տիկնայք և պարոնայք, թույլ տվեք ներկայացնել
կիսատանջ հայացքս մելամաղձոտ, որ ինձ նկարագրում է, 
և միշտ նկարագրել է (եթե հավատանք հանդիսատեսին)։
Այո, ես եմ, մորեմերկ ձեր առաջ՝
կիսատանջ, մելամաղձոտ իմ հայացքով։ Դե, նայեք։

Այդ ընթացքում, եթե դեմ չեք, թողնեմ մտքերս դեգերեն․
ի՞նչն է, որ պիտի չմոռանամ՝ երազանքներ, մտապահած
մանտրան, վճարել հարկեր, մաքուր հագուստ
պատրաստել ինձ ու փոքրիկներիս համար,
բարի մնալ մոր, հոր, խանութի աշխատողի, հարևանի
և սիրածի հանդեպ, երեխաներին դպրոցից բերել։

Հանգիստ նայեք, տիկնայք և պարոնայք, կդիմանա
կիսատանջ, մելամաղձոտ հայացքս։ Իսկ վերջին շարքերից
լա՞վ է երևում։ Եթե մի պահ նայեք ներքև՝ ձեր ոտքերի
քթերին,  մտքերս մի քիչ էլ կդեգերեն նրա շուրջ,
թե ինչի մասին պիտի չմոռանամ։ Սնունդ գնելու։ Ամեն օր։
Շորերս հանելու գիշերը։ Ինչպեսև՝ ամեն օր։

Թարգմանությունը՝  Աննա Մարիա Մատտաարի
Խմբագիր՝ Արփի Ոսկանյան