Երբևէ աշխարհը փուլ
եկե՞լ է ձեր գլխին…
Կա ուղիղ 41 աստիճան մինչև մեր տան դռան դիմաց հասնելը, ընդամենը 6 ծխախոտ տուփի մեջ ու 1 ապրելու պատճառ։ Դրան հակառակ՝ կան անթիվ-անհամար մտքեր:
Մի ակնթարթ հետո, երբ դռան առաջ ցաքուցրիվ եղած ու պատառոտված տեսա երբեմնի վրձնած աշխատանքներս, արդեն մնաց 1 աստիճան տուն հասնելու համար, հավանաբար 5 ծխախոտ ու 0 պատճառ ապրելու համար։ Դրան հակառակ՝ անթիվ-անհամար մտքերին գումարած ևս մեկ միտք:
Շենքի այն տունը, որի պատերն արդեն ներծծել էին ծխի ու սպիրտի հոտը, իմ տունն էր։ Միակը և անկրկնելին՝ իր տեսակում։ Ինձ որևէ ձևով առնչվող ամեն ինչն է չակերտավոր յուրահատուկ։ Մանկություն, ընտանիք, ընկերություն… ամեն-ամեն ինչ դուրս է սովորականի շրջանակից, ինչպես երևակայություն կոչվածն է դուրս ցանկացածի տեսադաշտից։ Կամ՝ գուցե ես եմ դուրս ապրելու բանաձևից, ես եմ սխալ բանաձև, որով չի լուծվում և ոչ մի հավասարում։ Ո՛չ կյանքի թատերաբեմի խամաճիկ եմ, ո՛չ էլ ծափահարող զանգված։ Հետնաբեմում էլ տեղ չունեմ։ Ի՞նչ ունեմ։ Ինքս իմ կյանքը տնօրինելու իրավունք էլ չունեմ։ Ո՞վ եմ ես։ Իմաստ կա՞ էսպես ապրելու։
Իմաստ կա այն դեպքում, երբ դու ես բովանդակում այս կամ այն երևույթը։ Օրինակ՝ ես իմաստավորում եմ լռությունս, որը պատասխանն է ոմն մեկի մեղադրանքների։ Կամ՝ գոյությունս, որը հիմնավորումն է ցանկացածի լինելության։ Ապացույց, որ բոլորն էլ կարող են ապրել՝ անկախ ամեն ինչից:
Երբևէ տունը փուլ
եկե՞լ է ձեր գլխին…
41 աստիճան բարձրանալուց հետո ընդամենը դուռ բացելն ու շեմից անցնելը հեշտ գործ են թվում. դա միայն ֆիզիկական աշխատանքի տեսանկյունից։ Եթե հոգու խորքում կամ մտքում կա անհաշտություն, ավելի լավ է մնալ դռան հետևում՝ շեմից այն կողմ, «հիմա» պահից «հետո» չգնալ։ Սակայն երբեմն հարկադրանքը ցանկությունից ուժեղ է գտնվում, ու ձախ ոտքը հատում է «հիմա»-ի ու «հետո»-ի շեմը՝ «հետոն» դարձնելով «հիմա», իսկ «հիմա»-ն՝ «առաջ»: Հարկադրանքը վերաբերում է նաև որոշումներին, որոնք մի քանի «հետո»-ի՝ «հիմա» դառնալու պահից սկսած՝ պիտի կայացնես։ Լռե՞լ, թե՞ խոսել, համաձայնե՞լ, թե՞ առարկել։ Համբերե՞լ, թե՞ գործել։ Համակերպվե՞լ, թե՞ պայքարել։ Թո՞ւյլ լինել… թե՞… լինել:
Իմ գլուխը տեղում է՝ ուսերիս, տանիքն էլ, ուրեմն՝ տունը դեռ չի փլվել։ Ցավոք, փլվել են աստիճանները՝ հետ գնալու կամ, ավելի ճիշտ, փախչելու համար նախատեսված։ Իմ ուղեղին խանգարում է լսածս, որ անբարենպաստ մտքերի է փոխակերպվում։ Ունկերս լսում են գոռոց ու մեղադրանք, օղու շշի պատին հարվածվելն ու հայհոյանք:
– Ե՞րբ ես կարգին գործով զբաղվելու, չհոգնեցի՞ր թղթին խզբզելուց։ Հասկացի՛, մեզ փող է պետք, գնա՛ խանութ, աշխատի՛ դասերից հետո, դպրոց էլ մի՛ գնա, ինչի՞դ է պետք կրթությունը, բանվորությո՛ւն արա։ Մի բա՛ն արա, մենակ թե էդ թղթին խզբզելուդ վե՛րջ տուր. ապագա չէ։
– Թղթի վրա խզբզոց չէ, իմ հոգին կխաղաղվի, վատ մտածմունքներս կվերանան նկարելով։
– Յա՜, էդքան շատ մտածմունքներ ունես, հա՞, երբվանի՞ց։ Տո՛, դու ի՞նչ մտածմունքներ կարող ես ունենալ, տարիքիդ նայի, ապրածդ կյանքին նայի։ Պատերազմը գիտե՞ս ինչ է, բա երկրաշա՞րժը։ Հացի հերթ կանգնելուց ուշքդ անցե՞լ է։ Հեր կորցրե՞լ ես։ Տունդ քանդվե՞լ է։ Չէ՞՝ չէ՛, դե ուրեմն՝ էլ ինձ մոտ դժվարություններից չխոսես, ամեն ինչ էլ լավ է քեզ համար,- առանց պատասխանի սպասելու՝ վճռեց հայրս ու անցավ անհագորեն օղի կոնծելուն:
Հորս հետ վիճելը նման է առանց սաղավարտի մարտադաշտ մտնելուն։ Փամփուշտ դարձած խոսքերը կմխրճվեն ուղեղդ ու էլ դժվար թե դուրս գան։ Դրա համար լավ է ամուր փակել բերանդ ու ընկրկել դեպի ննջասենյակ։
Երբևէ սենյակի պատերը
ճզմե՞լ են ձեր մտքերը…
Մեր թաղամասում գիշերները հանգիստ են անցնում, ինչպես այս անգամ էլ. կողքի հարևանի աղջկան չէին փախցրել։ Իսկ առավոտյան՝ լույսի առաջին շողի հայտնվելուց հետո, ես արդեն դրսում էի։ Մարդիկ, առհասարակ, առավոտյան դրսում հայտնվում են միայն որոշակի նպատակ հետապնդելիս։ Մեկը աշխատանքի է շտապում, մյուսը՝ դպրոց, երրորդը ես եմ, ով ոչ մի տեղ չի շտապում, ոչինչ չունի անելու կամ, ավելի ճիշտ, չի ուզում ոչինչ անել։ Իսկ դրսում եմ, քանի որ նպատակս է հեռու լինել աստիճաններից։ Եվ քանզի արդեն դրսում եմ, ու անիմաստ թափառելն ինձ այդքան էլ ձեռք չի տալիս, որոշում կայացրի նպատակ գտնել։ Կյանքի՞։ Չէ՛, դեռ շուտ է, գոնե միայն՝ այս պահին դրսում գտնվելու նպատակ։ Դպրոցի բակում չկար նպատակը, հացի խանութի հետևում էլ, քաղաքի հայտնի գիշերային ակումբում հնարավոր է գտնվեր, բայց չկար, որովհետև ցերեկ էր։ Ու հենց ես դադարեցի փնտրելուց, այդ պահին գտա։ Կյանքի նպատա՞կ։ Չէ՜։ Լավ վայր, որտեղ արժե կյանքի նպատակ փնտրել։ Խորհելու համար հարմար վայրը նման է լոտոյի հաջողակ տոմսի։ Պահանջարկը շատ է, բայց դու չգիտես՝ ո՛րն է շահողը:
Միայն լքված մանկապարտեզի բակ մտնելուց հետո ես հասկանում՝ լոտոն շահեցի՞ր, թե՞ ոչ։ Ու երբ արդեն հասկանում ես շահումիդ մեծությունը, զգում ես, որ կարծես թե վերավաճառք է տեղի ունեցել… ինչ-որ մեկը վաղուց արդեն շահել, ավելի ստույգ՝ արդեն տիրացել է այդ տարածքին։
– Միացի, չես խանգարի,- խոսեց հաջողակը։- Թե՞ ես կխանգարեմ,- երկար դադարից հետո նրբանկատորեն ավելացրեց նա։
– Չէ, ի՞նչ խանգարել, կմիանամ։ Ճարս ինչ, ուրիշ տարբերակ չունեմ:
– Տարբերակ միշտ էլ կա, մարդու մտքին տեղ լինի, դու էն ասա՝ ինչի՞ չես ուզում։
– Դե, տանը մնալը անհնար է…
– Իսկ դպրո՞ցը, որից փախել ես… բացակա չե՞ն դնի։
– Կարևոր չէ, դու որտեղի՞ց ես փախել:
– Կյանքից, էնտեղ հաստատ բացակա չեն դնի… մի քիչ էլ պատասխանատվությունից։
– Ու… ստացվո՞ւմ է։ Փախչելը ե՞լք է:
– Ոչ միշտ, կախված է՝ ումից կամ ինչից ես փախչում։ Օրինակ՝ ինքդ քեզնից չես փախչի, ոչ էլ մտքերիցդ ու համոզմունքներիցդ։ Դե, էլ չասեմ, որ տևական հոգեվիճակն էլ ամեն ծակ ու ճյուղից կգտնի քեզ…
– Քանի՞ կյանք ես ապրել, որ գիտես էս ամենը:
– Երևի ճշմարտության եզրագիծն եմ շոշափել։
– Օ՜հ, Ամենատես աչքն ես փաստորեն։
– Փաստորեն… դե, ես գնացի, կյանքը բացակա չի դնի, բայց չի էլ սպասի, թե երբ կբարեհաճեմ ապրել։
– Լավ…իսկ… վաղն էլ ես էստեղ լինելո՞ւ:
– Ցտեսության փոխարեն «կտեսնվենք»-ը ավելի կսազի ուրեմն։
Պետք է սպասել, պետք է ընդամենը 24 ժամ սպասել, ու ես նորից ինձ մարդ կզգամ այդ առեղծվածային էակի հետ զրուցելիս, սպասել, զուտ սպասել։
Երբևէ քսանչորս ժամը
մեկ դար թվացե՞լ է…
Մեկ դար անց ես նորից նույն տեղում էի, սպասում էի փրկությանս։ Գոնե սպասումը գթաց ինձ ու շատ չտանջեց։ Րոպեներ անց ցանկալի մարդը արդեն տեսադաշտումս էր։
– Եկար փաստորեն։
– Դե, երեկ ասեցի, չէ՞, կտեսնվենք։
– Խոսքիդ տերն ես:
Ճիշտ է՝ իմ դիմաց գտնվող մարդը առեղծված էր՝ անհասկանալի ու անբացատրելի, բայց միևնույն ժամանակ՝ վստահություն ներշնչող էր։ Թվում էր՝ նա անպայման ամեն ինչ կհասկանա՝ առանց արտահայտվելու կամ աչքերի մեջ երկար նայելու։ Իր ասածի պես՝ ամենատես աչքն էր, ով միայն իր ներկայությամբ կվաներ վատ մտքերս ու հիշողություններս։ Արդյոք մեկ հանդիպումն ի զորո՞ւ է կապելու երկու անծանոթ և կապ չունեցող հոգիներ։
– Դե պատմի:
– Ի՞նչ։
– Թե ո՞նց ես, ի՞նչ ես մտածում, ի՞նչ ես ուզում… չնայած՝ չէ՛, բան մի՛ ասա, ամեն ինչն էլ գիտեմ։
Երբևէ լռությունը այդքան
խոսուն եղե՞լ է…
Մեկ-երկու նմանատիպ հանդիպում, ու ես արդեն հոգու խորքում մարդ եմ։ Մարդ լինելս խախտվում էր միայն այն պահերին, երբ տուն էի գնում, լսում նույն մեղադրանքները, թե ես անշնորհակալ եմ, չոփը գերան դարձնող, ունեցածս չգնահատող, ուրիշի դժբախտությունն արժեզրկող։ Ա՛յ թե ինչու մայրս չդիմացավ… ինձ էլ տաներ, էլի։
Մի անգամ էլ, ինչպես հետո պարզվեց դիպվածաբար, դպրոցում ծաղրվելուց ընկճված՝ տուն գնացի՝ գրպանումս 90 դրամ, ծայրաստիճան սոված։ Հույս չունեի, որ տանը ուտելու գոնե մի փշուր կգտնեմ։ Խանութում էլ ամենաէժան բուլկիները վերջացել էին։ Փորի ղռղռոցով, գլխացավից պայթող ուղեղով հասա տուն:
Կա ուղիղ 41 աստիճան մինչև մեր տան դռան դիմաց հասնելը, ընդամենը 6 ծխախոտ տուփի մեջ ու 1 ապրելու պատճառ։ Սակայն ամեն ինչ զրոյանում է դռան դիմաց ցաքուցրիվ եղած իրերս տեսնելուց հետո։ Ամեն ինչ ավելի է բարդացնում դռան կողպված լինելը, իսկ իրավիճակի սրությունն իր գագաթնակետին է հասնում եղած-չեղածիս վրա դրված երկտողը կարդալուց հետո. «Գլխիդ ճա՛րը տես»:
